Công văn 5292/TCT-KK do Tổng cục Thuế ban hành là một văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc và thống nhất thực hiện quy định về điều kiện khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT). Văn bản tập trung làm rõ các điều kiện về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt là trong các trường hợp mua hàng trả chậm, trả góp hoặc thanh toán qua bên thứ ba.

- Quy định về khấu trừ, hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa mua trả chậm, trả góp

Công văn hướng dẫn chi tiết nguyên tắc xử lý thuế GTGT đầu vào đối với các giao dịch mua hàng hóa, dịch vụ theo phương thức trả chậm, trả góp như sau:

• Tại thời điểm kê khai thuế hoặc nộp hồ sơ đề nghị hoàn thuế GTGT, nếu chưa đến thời hạn thanh toán theo điều khoản quy định trên hợp đồng kinh tế, người nộp thuế vẫn được xem xét khấu trừ hoặc hoàn thuế GTGT đầu vào theo quy định pháp luật.
• Để được hưởng quyền lợi này, doanh nghiệp phải xuất trình được hợp đồng mua bán bằng văn bản, trong đó ghi rõ phương thức thanh toán trả chậm, trả góp và xác định rõ thời hạn thanh toán cụ thể của từng đợt.
• Các hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế GTGT) bắt buộc phải thực hiện thanh toán qua ngân hàng khi đến hạn.

- Xử lý trường hợp quá hạn thanh toán nhưng chưa có chứng từ thanh toán qua ngân hàng

Đối với các trường hợp giao dịch đã quá thời hạn thanh toán ghi trên hợp đồng nhưng người mua vẫn chưa thực hiện thanh toán hoặc không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, hướng dẫn xử lý cụ thể như sau:

• Người nộp thuế chưa được tính khấu trừ hoặc hoàn thuế GTGT đầu vào đối với phần giá trị hàng hóa, dịch vụ chưa có chứng từ thanh toán qua ngân hàng.
• Trường hợp doanh nghiệp đã kê khai khấu trừ hoặc đã được hoàn thuế GTGT nhưng đến khi hết hạn thanh toán theo hợp đồng lại không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng, doanh nghiệp phải tự giác kê khai điều chỉnh giảm số thuế GTGT đã khấu trừ hoặc đã hoàn tương ứng với phần giá trị chưa thanh toán.
• Khi doanh nghiệp thực tế đã thực hiện thanh toán qua ngân hàng và có đầy đủ chứng từ hợp lệ, doanh nghiệp có quyền kê khai điều chỉnh tăng lại số thuế GTGT đầu vào đã điều chỉnh giảm trước đó, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế.

- Hướng dẫn về các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác

Tổng cục Thuế cũng làm rõ tính pháp lý của một số phương thức thanh toán đặc thù được coi là thanh toán không dùng tiền mặt để làm căn cứ khấu trừ, hoàn thuế GTGT:

• Thanh toán bù trừ công nợ: Được chấp nhận nếu việc bù trừ công nợ giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ song phương được quy định cụ thể trong hợp đồng kinh tế. Đồng thời, hai bên phải lập biên bản đối chiếu công nợ có xác nhận chữ ký và đóng dấu hợp pháp của đại diện hai bên.
• Thanh toán ủy quyền qua bên thứ ba: Việc thanh toán qua bên thứ ba được thừa nhận là hợp lệ nếu điều khoản ủy quyền này được quy định rõ ràng trong hợp đồng mua bán ban đầu hoặc phụ lục hợp đồng đính kèm. Chứng từ chuyển tiền qua ngân hàng phải thể hiện rõ dòng tiền đi từ tài khoản của bên ủy quyền sang tài khoản của bên thụ hưởng.

- Trách nhiệm kiểm tra và giám sát của cơ quan thuế địa phương

Nhằm ngăn chặn các hành vi trục lợi và gian lận hoàn thuế GTGT, Tổng cục Thuế yêu cầu các Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện nghiêm túc các biện pháp quản lý:

• Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp đối với các hồ sơ hoàn thuế GTGT có dấu hiệu rủi ro cao, đặc biệt là các giao dịch mua bán có giá trị lớn thực hiện theo phương thức trả chậm.
• Yêu cầu người nộp thuế giải trình rõ ràng và cung cấp đầy đủ tài liệu, chứng từ ngân hàng đối chiếu khi phát hiện có sự bất thường trong dòng tiền hoặc tiến độ thanh toán giữa các bên.
• Kiên quyết xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các hành vi cố tình sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, giả mạo chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước.