Tổng quan về Công văn 5149/TCHQ-PC năm 2020

Công văn 5149/TCHQ-PC được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm giải đáp các vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Đây là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng, giúp các Cục Hải quan tỉnh, thành phố thống nhất thực hiện, đảm bảo tính chính xác, khách quan và đúng pháp luật khi xử lý các hành vi vi phạm.

1. Xác định trị giá tang vật vi phạm làm căn cứ xác định khung tiền phạt và thẩm quyền xử phạt

Một trong những vướng mắc phổ biến của các đơn vị hải quan địa phương là việc xác định trị giá tang vật vi phạm hành chính để làm cơ sở áp dụng khung phạt tiền và xác định thẩm quyền xử phạt của người có thẩm quyền. Công văn 5149/TCHQ-PC đã đưa ra hướng dẫn cụ thể:

• Trường hợp tang vật vi phạm là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đang trong quá trình làm thủ tục hải quan, trị giá tang vật được xác định căn cứ vào trị giá hải quan do người khai hải quan tự khai hoặc do cơ quan hải quan xác định theo quy định của pháp luật về trị giá hải quan tại thời điểm phát hiện vi phạm.
• Đối với tang vật vi phạm không thuộc trường hợp nêu trên hoặc không thể xác định được trị giá theo tờ khai hải quan, cơ quan hải quan phải tiến hành xác định trị giá theo quy định tại Điều 60 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Việc xác định này có thể dựa trên hóa đơn mua bán, giá thị trường của hàng hóa tương tự hoặc thông qua việc thành lập Hội đồng định giá.
• Trường hợp tang vật là ngoại tệ, tiền Việt Nam, vàng bạc, đá quý hoặc kim loại quý, trị giá được xác định theo tỷ giá giao dịch thực tế hoặc giá do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm vi phạm được phát hiện.

2. Xử lý hành vi khai sai chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp

Công văn tập trung làm rõ cách thức xử lý đối với các hành vi khai sai thông tin hàng hóa làm ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp:

• Nếu hành vi khai sai được người khai hải quan tự phát hiện và thực hiện khai bổ sung trước thời điểm cơ quan hải quan quyết định kiểm tra thực tế hàng hóa hoặc quyết định miễn kiểm tra thực tế hàng hóa, thì người khai hải quan không bị xử phạt về hành vi trốn thuế hay gian lận thuế, nhưng có thể bị xử phạt về hành vi khai sai không dẫn đến thiếu thuế nếu có quy định cụ thể.
• Trường hợp cơ quan hải quan phát hiện hành vi khai sai sau khi đã thông quan hàng hóa thông qua công tác kiểm tra sau thông quan hoặc thanh tra chuyên ngành, hành vi này sẽ bị xử phạt nghiêm khắc theo quy định về hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc trốn thuế, tùy thuộc vào yếu tố lỗi và hồ sơ chứng cứ thu thập được.
• Đối với các trường hợp khai sai mã số hàng hóa (mã HS), thuế suất nhưng người khai hải quan đã khai đầy đủ, trung thực các thông tin mô tả chi tiết về đặc điểm, tính chất lý hóa của hàng hóa, cơ quan hải quan sẽ xem xét không xử phạt vi phạm hành chính mà chỉ thực hiện ấn định thuế và thu đủ số tiền thuế thiếu theo quy định.

3. Thẩm quyền xử phạt và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả

Tổng cục Hải quan hướng dẫn chi tiết về việc phân định thẩm quyền xử phạt giữa các chức danh trong ngành Hải quan và việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả:

• Thẩm quyền xử phạt của Chi cục trưởng Chi cục Hải quan, Đội trưởng Đội Kiểm soát Hải quan được xác định dựa trên trị giá tang vật, phương tiện vi phạm và mức phạt tiền tối đa được quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính và các Nghị định xử phạt liên quan.
• Đối với biện pháp khắc phục hậu quả "buộc tái xuất" hàng hóa vi phạm: Công văn nêu rõ, trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện thực hiện biện pháp buộc tái xuất trong thời hạn quy định, cơ quan hải quan có thẩm quyền phải tiến hành cưỡng chế thi hành. Chi phí cưỡng chế do cá nhân, tổ chức vi phạm chi trả.
• Trường hợp hàng hóa buộc tái xuất nhưng không thể tái xuất được do phía nước tiếp nhận từ chối hoặc do các nguyên nhân khách quan khác, cơ quan hải quan sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để chuyển sang biện pháp buộc tiêu hủy hoặc tịch thu sung công quỹ nhà nước theo quy định của pháp luật.

4. Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Vấn đề xác định thời hiệu xử phạt đối với các hành vi vi phạm kéo dài hoặc vi phạm đã kết thúc được hướng dẫn cụ thể nhằm tránh việc áp dụng sai lệch:

• Đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thuế (như trốn thuế, gian lận thuế, khai sai dẫn đến thiếu thuế), thời hiệu xử phạt là 05 năm kể từ ngày thực hiện hành vi vi phạm.
• Đối với các vi phạm hành chính khác trong lĩnh vực hải quan (không liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ thuế), thời hiệu xử phạt thông thường là 02 năm kể từ ngày hành vi vi phạm được thực hiện hoặc được phát hiện (đối với hành vi đang được thực hiện).
• Công văn cũng lưu ý cách xác định thời điểm hành vi vi phạm kết thúc đối với một số hành vi đặc thù như: tự ý thay đổi mục đích sử dụng hàng hóa miễn thuế mà không khai báo, không tái xuất hàng hóa tạm nhập tái xuất đúng thời hạn quy định.

5. Xử lý vi phạm đối với hàng hóa quá cảnh, chuyển cảng

Các hành vi vi phạm liên quan đến loại hình hàng hóa quá cảnh, chuyển cảng cũng được Tổng cục Hải quan giải đáp chi tiết:

• Hành vi tự ý phá niêm phong hải quan hoặc thay đổi tuyến đường, lộ trình vận chuyển hàng hóa quá cảnh mà không có lý do bất khả kháng sẽ bị xử phạt nghiêm theo quy định về kiểm soát hải quan.
• Trường hợp hàng hóa quá cảnh có sự sai lệch về số lượng, trọng lượng so với khai báo ban đầu do hao hụt tự nhiên hoặc do các nguyên nhân khách quan trong quá trình vận chuyển, cơ quan hải quan cần phối hợp với các bên liên quan để xác minh làm rõ trước khi quyết định có xử phạt hay không.

Kết luận và hướng dẫn tổ chức thực hiện

Công văn 5149/TCHQ-PC đóng vai trò là cẩm nang nghiệp vụ quan trọng, tháo gỡ kịp thời các nút thắt pháp lý cho lực lượng hải quan toàn quốc. Tổng cục Hải quan yêu cầu các Cục Hải quan tỉnh, thành phố quán triệt nội dung hướng dẫn này đến từng cán bộ, công chức làm công tác xử lý vi phạm, đảm bảo mọi hành vi vi phạm đều được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời, đúng thẩm quyền, đúng trình tự thủ tục pháp luật quy định.