Công văn 4994/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành là văn bản hướng dẫn nghiệp vụ quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc và thống nhất quy trình thực hiện liên quan đến địa điểm kiểm tra thực tế đối với hàng hóa xuất khẩu. Văn bản này đóng vai trò định hướng cho các Cục Hải quan tỉnh, thành phố trong việc áp dụng đúng quy định pháp luật, vừa đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan, vừa tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động thông quan của doanh nghiệp.

- Quy định về các địa điểm kiểm tra thực tế hàng hóa xuất khẩu hợp pháp

Văn bản hướng dẫn chi tiết về các địa điểm được phép thực hiện việc kiểm tra thực tế đối với hàng hóa xuất khẩu trước khi thông quan, bao gồm:

• Địa điểm kiểm tra tại khu vực cửa khẩu xuất (bao gồm cửa khẩu đường bộ, ga đường sắt liên vận quốc tế, cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế).
• Địa điểm kiểm tra tập trung đã được Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan quyết định thành lập và công nhận.
• Địa điểm kiểm tra tại chân công trình, nơi sản xuất hoặc nhà máy, xí nghiệp của doanh nghiệp đối với các trường hợp đặc thù theo quy định của pháp luật hải quan.
• Địa điểm kiểm tra tại các Cảng cạn (ICD) hoặc địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) đáp ứng đầy đủ điều kiện giám sát của cơ quan hải quan.

- Phân định thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị hải quan

Để tối ưu hóa quy trình kiểm tra và tránh gây phiền hà cho doanh nghiệp, công văn hướng dẫn rõ ràng về trách nhiệm phối hợp giữa các chi cục hải quan:

• Chi cục Hải quan nơi đăng ký tờ khai có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra tính hợp lệ và quyết định hình thức, mức độ kiểm tra thực tế hàng hóa theo phân luồng hệ thống.
• Chi cục Hải quan nơi lưu giữ hàng hóa hoặc chi cục hải quan cửa khẩu xuất thực hiện việc kiểm tra thực tế trực tiếp theo yêu cầu phối hợp, sau đó cập nhật ngay kết quả kiểm tra vào hệ thống thông tin hải quan.
• Các đơn vị phải thiết lập kênh thông tin thông suốt để xử lý nhanh chóng các vướng mắc phát sinh trong quá trình chuyển cửa khẩu và kiểm tra thực tế hàng hóa.

- Điều kiện kỹ thuật đối với địa điểm kiểm tra ngoài cửa khẩu

Đối với các trường hợp kiểm tra thực tế hàng hóa tại cơ sở sản xuất, chân công trình hoặc địa điểm ngoài cửa khẩu, văn bản yêu cầu phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt:

• Địa điểm kiểm tra phải có rào ngăn cách biệt với khu vực xung quanh, đảm bảo an ninh và có hệ thống camera giám sát kết nối trực tiếp với cơ quan hải quan quản lý.
• Phải trang bị đầy đủ mặt bằng, phương tiện nâng hạ, thiết bị chiếu sáng và các công cụ hỗ trợ cần thiết để công chức hải quan thực hiện nhiệm vụ kiểm tra an toàn, chính xác.
• Doanh nghiệp có nghĩa vụ bảo quản nguyên trạng hàng hóa và niêm phong hải quan (nếu có) trong suốt quá trình vận chuyển từ địa điểm kiểm tra đến cửa khẩu xuất thực tế.

- Ý nghĩa thực tiễn và tác động đối với hoạt động xuất khẩu

Việc triển khai hướng dẫn tại Công văn 4994/TCHQ-GSQL mang lại nhiều tác động tích cực cho hoạt động logistics và xuất khẩu:

• Đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật hải quan trên phạm vi toàn quốc, xóa bỏ tình trạng áp dụng quy định khác nhau giữa các chi cục địa phương.
• Giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn địa điểm kiểm tra tối ưu nhất, giảm thiểu chi phí lưu kho bãi tại cửa khẩu và rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.
• Nâng cao hiệu quả giám sát phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại thông qua việc chuẩn hóa quy trình kiểm tra thực tế tại các địa điểm được công nhận.