Tổng quan về Công văn 4835/TCHQ-GSQL

Công văn 4835/TCHQ-GSQL do Tổng cục Hải quan ban hành năm 2022 là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm tháo gỡ các vướng mắc và thống nhất quy trình giám sát việc tiêu hủy phế liệu, phế phẩm của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp chế xuất (DNCX) và các doanh nghiệp thực hiện hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu. Văn bản hướng tới mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính tự quản lý của doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo sự giám sát chặt chẽ của cơ quan hải quan và tuân thủ pháp luật về bảo vệ môi trường.

Nguyên tắc giám sát tiêu hủy phế liệu, phế phẩm

Tổng cục Hải quan đưa ra các nguyên tắc cốt lõi trong việc thực hiện và giám sát quá trình tiêu hủy phế liệu, phế phẩm phát sinh từ hoạt động sản xuất:

• Trách nhiệm của doanh nghiệp: Doanh nghiệp có nghĩa vụ tự thực hiện tiêu hủy hoặc chuyển giao cho các tổ chức, cá nhân có đủ năng lực xử lý chất thải theo đúng quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Trước khi tiến hành tiêu hủy, doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho Chi cục Hải quan nơi quản lý để phối hợp giám sát.
• Áp dụng quản lý rủi ro: Cơ quan Hải quan thực hiện việc giám sát dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro. Việc cử công chức hải quan giám sát trực tiếp hay gián tiếp sẽ phụ thuộc vào mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp và tính chất của hàng hóa tiêu hủy.

Các phương thức giám sát của cơ quan Hải quan

Công văn làm rõ hai phương thức giám sát chính được áp dụng linh hoạt đối với hoạt động tiêu hủy của doanh nghiệp:

• Giám sát trực tiếp: Công chức hải quan sẽ trực tiếp có mặt tại địa điểm tiêu hủy để chứng kiến và lập biên bản xác nhận quá trình tiêu hủy. Phương thức này được áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc nhóm rủi ro cao, doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hải quan hoặc theo yêu cầu nghiệp vụ cụ thể.
• Giám sát gián tiếp (không trực tiếp): Đối với các doanh nghiệp có quá trình tuân thủ tốt, cơ quan Hải quan không nhất thiết phải cử công chức giám sát trực tiếp tại hiện trường. Thay vào đó, việc giám sát được thực hiện thông qua kiểm tra hồ sơ, chứng từ, hình ảnh, video ghi lại toàn bộ quá trình tiêu hủy do doanh nghiệp cung cấp, hoặc dựa trên biên bản xác nhận của cơ quan quản lý môi trường có thẩm quyền.

Yêu cầu phối hợp và hồ sơ chứng minh tiêu hủy

Để đảm bảo tính minh bạch và ngăn chặn hành vi gian lận thương mại, việc tiêu hủy phải đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ về mặt hồ sơ:

• Doanh nghiệp phải lưu trữ đầy đủ hồ sơ liên quan đến việc tiêu hủy bao gồm: văn bản thông báo tiêu hủy, hợp đồng thuê đơn vị xử lý chất thải (nếu có), biên bản bàn giao phế liệu, phế phẩm và biên bản tiêu hủy có xác nhận của các bên liên quan.
• Nghiêm cấm việc lợi dụng hình thức tiêu hủy để đưa phế liệu, phế phẩm còn giá trị thương mại tiêu thụ trái phép tại thị trường nội địa mà không thực hiện khai báo và nộp thuế theo quy định.

Ý nghĩa thực tiễn của văn bản

Công văn 4835/TCHQ-GSQL mang lại nhiều tác động tích cực cho cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp:

• Giảm tải áp lực hành chính: Giúp cắt giảm thời gian và nhân lực cho cả cơ quan hải quan và doanh nghiệp khi không phải thực hiện giám sát trực tiếp đối với mọi trường hợp tiêu hủy thông thường.
• Nâng cao tính tự giác của doanh nghiệp: Đề cao vai trò và trách nhiệm tự quản lý, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường và thực hiện thủ tục hải quan.
• Đảm bảo tính thống nhất: Giúp các Chi cục Hải quan địa phương có cơ sở pháp lý rõ ràng để áp dụng đồng bộ, tránh tình trạng mỗi nơi áp dụng một kiểu gây khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.