Công văn 4778/TCHQ-QLRR năm 2015 do Tổng cục Hải quan ban hành nhằm giải quyết các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai áp dụng quản lý rủi ro theo quy định tại Thông tư 38/2015/TT-BTC. Dưới đây là tóm tắt chi tiết các nội dung hướng dẫn trọng tâm trong phần đầu của văn bản liên quan đến việc phân luồng quyết định kiểm tra và áp dụng tiêu chí quản lý rủi ro.

- Nguyên tắc áp dụng quản lý rủi ro trong phân luồng tờ khai

Văn bản hướng dẫn chi tiết về cơ chế tự động phân luồng của hệ thống VNACCS/VCIS dựa trên các tiêu chí quản lý rủi ro được thiết lập. Các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:

• Việc phân luồng tờ khai (Xanh, Vàng, Đỏ) được thực hiện tự động trên cơ sở đánh giá tuân thủ pháp luật của người khai hải quan và mức độ rủi ro của hàng hóa xuất nhập khẩu.
• Các Chi cục Hải quan địa phương phải nghiêm túc thực hiện theo kết quả phân luồng của hệ thống, không tự ý thay đổi hình thức, mức độ kiểm tra trừ trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm rõ ràng theo quy định.
• Đảm bảo tính thống nhất và liên tục trong việc áp dụng các tiêu chí quản lý rủi ro trên toàn quốc, tránh gây phiền hà cho doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả kiểm soát của cơ quan hải quan.

- Xử lý vướng mắc về tiêu chí đánh giá và phân loại mức độ rủi ro

Để khắc phục các bất cập trong giai đoạn đầu thực hiện Thông tư 38/2015/TT-BTC, Tổng cục Hải quan đưa ra các giải pháp xử lý cụ thể:

• Đối với doanh nghiệp mới thành lập hoặc chưa có lịch sử hoạt động: Hệ thống sẽ áp dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro mang tính chất dự phòng và kết hợp kiểm tra thực tế có trọng điểm để đánh giá mức độ tuân thủ ban đầu.
• Đối với hàng hóa thuộc danh mục quản lý chuyên ngành: Tăng cường phối hợp thông tin giữa các cơ quan kiểm tra chuyên ngành và cơ quan hải quan để cập nhật kịp thời danh mục hàng hóa rủi ro cao vào hệ thống dữ liệu quốc gia.
• Cập nhật thông tin người nộp thuế: Các thông tin về nợ thuế, cưỡng chế thuế hoặc giải thể, phá sản của doanh nghiệp phải được cập nhật theo thời gian thực để hệ thống tự động chuyển luồng kiểm tra phù hợp.

- Thẩm quyền và quy trình đề xuất thay đổi kết quả phân luồng

Văn bản quy định rõ thẩm quyền của các cấp hải quan khi phát hiện thông tin nghi vấn hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật đối với các lô hàng đã được hệ thống phân luồng:

• Chi cục trưởng Chi cục Hải quan nơi đăng ký tờ khai có thẩm quyền quyết định chuyển luồng từ Xanh hoặc Vàng sang luồng Đỏ nếu phát hiện thông tin vi phạm cụ thể hoặc có dấu hiệu rủi ro cao phát sinh tại thời điểm làm thủ tục.
• Mọi trường hợp thay đổi kết quả phân luồng của hệ thống đều phải được ghi nhận rõ lý do, cập nhật đầy đủ vào hệ thống thông tin quản lý rủi ro để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và hoàn thiện bộ tiêu chí sau này.
• Nghiêm cấm việc lạm dụng quyền hạn để tự ý chuyển luồng kiểm tra mà không có lý do chính đáng hoặc không đúng quy trình nghiệp vụ quy định.

- Trách nhiệm của các đơn vị Hải quan địa phương

Tổng cục Hải quan yêu cầu Cục Hải quan các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện các nhiệm vụ sau:

• Thường xuyên theo dõi, tổng hợp các vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành hệ thống quản lý rủi ro để báo cáo kịp thời về Tổng cục Hải quan (qua Cục Quản lý rủi ro).
• Tăng cường công tác kiểm tra sau thông quan đối với các doanh nghiệp thuộc nhóm rủi ro cao nhưng được hệ thống phân luồng Xanh nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi gian lận thương mại.
• Tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ công chức hải quan về kỹ năng phân tích thông tin rủi ro và sử dụng các trang thiết bị kiểm tra hiện đại.