Tóm tắt Công văn 4686/TCHQ-GSQL năm 2020 về Kế hoạch thực hiện Hiệp định về Biện pháp quốc gia có cảng

Công văn 4686/TCHQ-GSQL được Tổng cục Hải quan ban hành nhằm triển khai thực hiện Hiệp định về Biện pháp quốc gia có cảng (Hiệp định PSMA) của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Đây là văn bản chỉ đạo quan trọng nhằm phòng chống, ngăn chặn và xóa bỏ hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (khai thác IUU). Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về các chính sách, nhiệm vụ trọng tâm được quy định tại văn bản này:

1. Mục tiêu và yêu cầu của Kế hoạch thực hiện Hiệp định PSMA

Kế hoạch được xây dựng nhằm cụ thể hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam khi tham gia Hiệp định PSMA, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa lực lượng Hải quan và các cơ quan chức năng liên quan trong việc kiểm soát sản phẩm thủy sản nhập khẩu. Các yêu cầu chính bao gồm:

• Tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát chặt chẽ các tàu thuyền nước ngoài vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản cập cảng biển Việt Nam.
• Ngăn chặn kịp thời các sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ hoạt động khai thác IUU nhập khẩu vào thị trường nội địa hoặc quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam.
• Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và kịp thời giữa Tổng cục Hải quan với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (trực tiếp là Cục Thủy sản) cùng các lực lượng chức năng tại cảng biển.

2. Các nhiệm vụ trọng tâm của lực lượng Hải quan

Để triển khai hiệu quả Hiệp định PSMA, Tổng cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trực thuộc thực hiện nghiêm túc các nhóm nhiệm vụ chuyên môn sau:

• Phối hợp trao đổi thông tin: Thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin nhanh chóng về danh sách các tàu cá nước ngoài có hành vi khai thác IUU hoặc có nguy cơ cao vi phạm. Tiếp nhận, xử lý thông tin từ các tổ chức quản lý nghề cá khu vực (RFMOs) và các quốc gia thành viên Hiệp định để phục vụ công tác phân tích rủi ro.
• Kiểm tra, giám sát tàu nước ngoài cập cảng: Phối hợp với cơ quan quản lý cảng và lực lượng Bộ đội Biên phòng kiểm tra hồ sơ, chứng từ của tàu nước ngoài vận chuyển thủy sản xin cấp phép cập cảng. Tập trung kiểm tra các chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm thủy sản (như Giấy chứng nhận sản lượng khai thác - Catch Certificate).
• Kiểm soát quy trình nhập khẩu thủy sản: Chỉ cho phép thông quan đối với các lô hàng thủy sản nhập khẩu có đầy đủ hồ sơ hợp lệ, được cơ quan thẩm quyền xác nhận không vi phạm quy định IUU. Đối với các trường hợp nghi ngờ, lực lượng Hải quan phải tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa và phối hợp xác minh nguồn gốc với quốc gia treo cờ của tàu khai thác.
• Xử lý vi phạm hành chính: Kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, giả mạo chứng từ nguồn gốc thủy sản, hoặc cố tình nhập khẩu thủy sản từ các tàu nằm trong danh sách đen về khai thác IUU.

3. Tổ chức thực hiện và phân công trách nhiệm

Văn bản phân công trách nhiệm cụ thể cho từng đơn vị thuộc và trực thuộc Tổng cục Hải quan để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả cao nhất:

• Cục Giám sát quản lý về Hải quan: Làm đầu mối theo dõi, đôn đốc và hướng dẫn các Cục Hải quan tỉnh, thành phố triển khai thực hiện các nội dung của Kế hoạch; phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để hoàn thiện quy trình nghiệp vụ liên quan.
• Cục Điều tra chống buôn lậu: Chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường công tác thu thập thông tin tình báo, tuần tra, kiểm soát nhằm phát hiện và đấu tranh ngăn chặn các đường dây buôn lậu, vận chuyển trái phép thủy sản có nguồn gốc IUU vào Việt Nam.
• Cục Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan: Nghiên cứu, nâng cấp hệ thống thông tin quản lý hải quan nhằm tích hợp dữ liệu về tàu cá vi phạm IUU, hỗ trợ công tác phân tích rủi ro và kiểm tra tự động đối với hồ sơ nhập khẩu thủy sản.
• Cục Hải quan các tỉnh, thành phố: Chỉ đạo các Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng biển tăng cường kiểm tra thực tế, đối chiếu chặt chẽ thông tin khai báo hải quan với thông tin do cơ quan quản lý thủy sản cung cấp trước khi quyết định thông quan hàng hóa.

4. Ý nghĩa của việc thực hiện Kế hoạch

Việc triển khai quyết liệt Công văn 4686/TCHQ-GSQL không chỉ giúp Việt Nam thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế theo Hiệp định PSMA mà còn là hành động thiết thực góp phần gỡ bỏ "thẻ vàng" của Ủy ban Châu Âu (EC) đối với thủy sản Việt Nam, khẳng định uy tín và trách nhiệm của quốc gia trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển nghề cá bền vững.