Tóm tắt Công văn 232/TANDTC-PC năm 2018 về quán triệt thực hiện quy định của pháp luật tố tụng dân sự

Công văn 232/TANDTC-PC được Tòa án nhân dân tối cao ban hành nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Văn bản này tập trung quán triệt các nội dung cốt lõi, hướng dẫn thống nhất nghiệp vụ xét xử cho các Tòa án nhân dân các cấp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự.

1. Hướng dẫn về việc xác định tư cách đương sự trong vụ án dân sự

Việc xác định chính xác tư cách tố tụng của đương sự là cơ sở quan trọng để giải quyết vụ án khách quan, đúng pháp luật. Tòa án nhân dân tối cao quán triệt các nội dung sau:

• Đối với tranh chấp liên quan đến tài sản chung của hộ gia đình, Tòa án phải thu thập tài liệu, chứng cứ để xác định đầy đủ các thành viên của hộ gia đình tại thời điểm xác lập giao dịch hoặc thời điểm phát sinh quyền, nghĩa vụ. Tất cả các thành viên này phải được đưa vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
• Trường hợp đương sự là người bị mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, Tòa án phải chỉ định người đại diện hợp pháp cho họ theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự để bảo vệ quyền lợi cho họ trong suốt quá trình giải quyết vụ án.

2. Giải quyết trường hợp bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cố tình giấu địa chỉ

Đây là một trong những vướng mắc phổ biến gây kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Công văn 232/TANDTC-PC đưa ra giải pháp xử lý nghiêm ngặt:

• Trường hợp người khởi kiện đã cung cấp địa chỉ của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo đúng địa chỉ ghi trong hợp đồng, giao dịch hoặc địa chỉ cư trú cuối cùng được đăng ký, nhưng họ cố tình che giấu địa chỉ, trốn tránh nghĩa vụ thì Tòa án không được trả lại đơn khởi kiện hoặc đình chỉ giải quyết vụ án.
• Tòa án phải tiến hành các thủ tục niêm yết công khai hoặc thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng theo quy định của pháp luật tố tụng. Sau khi thực hiện đầy đủ các thủ tục thông báo hợp lệ mà đương sự vẫn vắng mặt, Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt họ theo thủ tục chung.

3. Thụ lý và giải quyết tranh chấp đất đai chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Công văn làm rõ thẩm quyền và thủ tục thụ lý đối với các tranh chấp đất đai phức tạp:

• Đối với tranh chấp ai có quyền sử dụng đất mà đất đó chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 Luật Đất đai, Tòa án vẫn có thẩm quyền thụ lý, giải quyết nếu đương sự lựa chọn giải quyết tại Tòa án thay vì Ủy ban nhân dân.
• Trong quá trình giải quyết, Tòa án cần chủ động phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền để thu thập tài liệu, chứng cứ về nguồn gốc đất, quá trình sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất tại địa phương để làm căn cứ ra phán quyết chính xác.

4. Áp dụng quy định về thời hiệu khởi kiện

Tòa án nhân dân tối cao yêu cầu các Thẩm phán tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc áp dụng thời hiệu:

• Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khởi kiện theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên đương sự, với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ án.
• Thẩm phán không được tự ý áp dụng thời hiệu nếu các đương sự không có yêu cầu, nhằm bảo đảm quyền tự quyết của các bên trong quan hệ dân sự.

5. Kiểm soát chặt chẽ việc trả lại đơn khởi kiện

Để hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc gây khó khăn cho người dân khi tiếp cận công lý, Công văn nhấn mạnh:

• Tòa án chỉ được trả lại đơn khởi kiện khi có đầy đủ các căn cứ pháp lý rõ ràng theo quy định tại Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự.
• Trước khi quyết định trả lại đơn, Tòa án phải thông báo bằng văn bản nêu rõ lý do và hướng dẫn đương sự sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện hoặc bổ sung các tài liệu, chứng cứ cần thiết trong một thời hạn hợp lý.