Giới thiệu về Công văn 2212/TCT-CS năm 2023

Công văn 2212/TCT-CS do Tổng cục Thuế ban hành ngày 09/06/2023 là một văn bản hướng dẫn quan trọng liên quan đến công tác quản lý thuế và xử lý hóa đơn đối với các doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế, đặc biệt là các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, bỏ trốn hoặc có dấu hiệu mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Văn bản này đưa ra các chỉ đạo cụ thể nhằm tháo gỡ vướng mắc cho cả cơ quan thuế địa phương và người nộp thuế trong quá trình kiểm tra, đối chiếu và xử lý các hóa đơn đầu vào có liên quan đến các doanh nghiệp thuộc danh sách cảnh báo rủi ro.

1. Nguyên tắc xử lý hóa đơn của doanh nghiệp có rủi ro về thuế

Tổng cục Thuế yêu cầu các cơ quan thuế địa phương khi thực hiện thanh tra, kiểm tra đối với người nộp thuế có sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp rủi ro phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Đánh giá tính thực tế của giao dịch: Cơ quan thuế phải căn cứ vào hồ sơ thực tế, chứng từ thanh toán, hợp đồng kinh tế, quá trình giao nhận hàng hóa để xác định giao dịch mua bán có thực sự phát sinh hay không.
• Phân loại đối tượng sử dụng hóa đơn: Phân biệt rõ ràng giữa người nộp thuế vô tình sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn (nhưng giao dịch mua bán hàng hóa là có thật) và người nộp thuế cố tình sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để hợp thức hóa hàng hóa trôi nổi hoặc giảm số thuế phải nộp.
• Trách nhiệm chứng minh của người nộp thuế: Người nộp thuế có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, chứng từ để chứng minh tính hợp pháp, hợp lệ của giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ đi kèm với hóa đơn đó.

2. Hướng dẫn xử lý đối với các trường hợp cụ thể

Công văn 2212/TCT-CS phân định rõ các phương án xử lý tùy thuộc vào kết quả xác minh tính chân thật của giao dịch mua bán:

• Trường hợp giao dịch mua bán là có thật: Nếu người nộp thuế chứng minh được hàng hóa, dịch vụ đã được giao nhận thực tế, có đầy đủ hợp đồng, biên bản bàn giao, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (đối với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên) và các tài liệu liên quan khác, cơ quan thuế sẽ xem xét chấp nhận cho khấu trừ thuế giá trị gia tăng (GTGT) đầu vào và tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Tuy nhiên, doanh nghiệp phải cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ.
• Trường hợp không chứng minh được giao dịch thực tế: Nếu người nộp thuế không cung cấp được chứng từ chứng minh có sự giao nhận hàng hóa, dịch vụ thực tế, hoặc cơ quan thuế có đủ căn cứ xác định đây là hành vi mua bán hóa đơn khống, hóa đơn đó sẽ bị coi là hóa đơn không hợp pháp. Người nộp thuế sẽ bị loại bỏ số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ, không được tính chi phí được trừ khi tính thuế TNDN, đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm hình sự.
• Trường hợp doanh nghiệp bán hàng đã tạm ngừng hoạt động hoặc bỏ trốn: Đối với các hóa đơn phát sinh trước thời điểm doanh nghiệp bán hàng được cơ quan thuế thông báo bỏ trốn hoặc tạm ngừng hoạt động, cơ quan thuế vẫn tiến hành kiểm tra, đối chiếu thực tế để xử lý theo quy định. Đối với hóa đơn phát sinh sau thời điểm thông báo, các hóa đơn này hoàn toàn không có giá trị pháp lý để khấu trừ hoặc tính chi phí.

3. Trách nhiệm của Cơ quan Thuế các cấp

Để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong việc triển khai, Tổng cục Thuế giao nhiệm vụ cụ thể cho các Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương:

• Tăng cường rà soát và cập nhật danh sách doanh nghiệp rủi ro: Kịp thời phát hiện và công khai danh sách các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao về hóa đơn, doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký để người nộp thuế chủ động phòng ngừa.
• Tổ chức đối thoại và hướng dẫn người nộp thuế: Tạo điều kiện cho người nộp thuế giải trình, cung cấp tài liệu chứng minh khi có nghi ngờ về hóa đơn đầu vào. Tránh việc áp đặt xử phạt hành chính một cách máy móc khi chưa qua bước xác minh, đối chiếu kỹ lưỡng.
• Phối hợp liên ngành: Chủ động phối hợp với cơ quan Công an và các cơ quan chức năng khác để điều tra, xử lý nghiêm các đường dây mua bán hóa đơn bất hợp pháp, bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.

4. Khuyến nghị dành cho Người nộp thuế

Nhằm hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý và tài chính liên quan đến hóa đơn đầu vào, doanh nghiệp cần lưu ý:

• Tra cứu thông tin đối tác trước khi giao dịch: Thường xuyên kiểm tra trạng thái hoạt động của doanh nghiệp bán hàng trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và hệ thống tra cứu hóa đơn của Tổng cục Thuế.
• Lưu trữ hồ sơ giao dịch chặt chẽ: Đảm bảo mọi giao dịch mua bán đều có đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, biên bản giao nhận, phiếu xuất kho, và đặc biệt là chứng từ thanh toán qua ngân hàng để làm căn cứ giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu.
• Chủ động rà soát và tự điều chỉnh: Khi phát hiện có hóa đơn đầu vào của doanh nghiệp đã bị cơ quan thuế cảnh báo hoặc thông báo bỏ trốn, doanh nghiệp cần chủ động đánh giá lại giao dịch, thực hiện giải trình hoặc kê khai điều chỉnh giảm thuế khấu trừ nếu giao dịch đó không đảm bảo tính pháp lý.