Chỉ thị 17/CT-UBND năm 2024 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh được ban hành nhằm tăng cường thực hiện công tác dân số trong tình hình mới. Trong bối cảnh Thành phố đang đối mặt với xu hướng mức sinh thấp kéo dài, già hóa dân số nhanh chóng và áp lực di cư lớn, Chỉ thị này đưa ra các định hướng chiến lược và giải pháp cấp bách nhằm ổn định quy mô, nâng cao chất lượng dân số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Bối cảnh và những thách thức lớn về dân số tại TP.HCM

Thành phố Hồ Chí Minh hiện là một trong những địa phương có mức sinh thấp nhất cả nước, đe dọa trực tiếp đến nguồn nhân lực lao động trong tương lai và đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số. Các thách thức chính được nêu rõ bao gồm:

• Mức sinh liên tục giảm và duy trì ở mức rất thấp so với mức sinh thay thế toàn quốc.
• Tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, đặt áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội và y tế.
• Sự phân bố dân cư chưa thực sự đồng đều, áp lực nhập cư lớn gây quá tải hạ tầng đô thị.
• Chất lượng dân số tuy có cải thiện nhưng chưa đồng đều giữa các nhóm đối tượng và địa bàn.

Mục tiêu trọng tâm của Chỉ thị 17/CT-UBND

Chỉ thị xác định các mục tiêu cốt lõi nhằm xoay chuyển tình thế và tối ưu hóa cơ cấu dân số của Thành phố:

• Nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con.
• Kiểm soát hiệu quả tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, đưa tỷ số giới tính về mức cân bằng tự nhiên.
• Chủ động thích ứng với xu hướng già hóa dân số thông qua việc xây dựng mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi chuyên nghiệp.
• Nâng cao chất lượng dân số toàn diện về cả thể chất, trí tuệ và tinh thần, chú trọng công tác tầm soát trước sinh và sơ sinh.

Các nhiệm vụ và giải pháp thực hiện chủ yếu

Để đạt được các mục tiêu trên, Ủy ban nhân dân Thành phố yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp sau:

1. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp chính quyền

• Đưa các chỉ tiêu về dân số và phát triển vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và 5 năm của từng địa phương, đơn vị.
• Thống nhất nhận thức của cả hệ thống chính trị về vai trò của công tác dân số đối với sự phát triển bền vững của Thành phố.

2. Đổi mới công tác truyền thông và vận động

• Đẩy mạnh tuyên truyền thông điệp "Mỗi gia đình nên sinh đủ hai con" để thay đổi nhận thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ.
• Tuyên truyền sâu rộng về lợi ích của việc khám sức khỏe trước khi kết hôn, tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh.
• Lên án và ngăn chặn các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.

3. Nghiên cứu, đề xuất các chính sách hỗ trợ thực tế

• Xây dựng và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, bao gồm hỗ trợ viện phí sinh con, miễn giảm học phí, hỗ trợ mua nhà ở xã hội cho hộ gia đình có hai con.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho lao động nữ tại các khu công nghiệp, khu chế xuất thông qua việc xây dựng nhà trẻ, trường mẫu giáo đạt chuẩn gần nơi làm việc.
• Phát triển các dịch vụ thân thiện với gia đình, giúp cân bằng giữa công việc và cuộc sống gia đình.

4. Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe

• Củng cố và hoàn thiện mạng lưới cung cấp dịch vụ dân số, kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản ở tất cả các tuyến.
• Xây dựng và phát triển mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng, khuyến khích xã hội hóa các cơ sở dưỡng lão, chăm sóc y tế chuyên sâu cho người già.

Phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện

Chỉ thị quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị chủ chốt trong việc triển khai thực hiện:

• Sở Y tế: Làm đầu mối tham mưu, phối hợp với các sở, ngành liên quan triển khai các chương trình, đề án về dân số; theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện báo cáo UBND Thành phố.
• Sở Tài chính: Tham mưu bố trí kinh phí từ ngân sách nhà nước để thực hiện các nhiệm vụ, chương trình, dự án về dân số theo quy định.
• Sở Giáo dục và Đào tạo: Tích hợp nội dung giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản, giới tính vào chương trình giảng dạy phù hợp với từng cấp học.
• Sở Lao động - Thương binh và Xã hội: Chủ trì thực hiện các chính sách an sinh xã hội, chăm sóc người cao tuổi và lồng ghép các mục tiêu dân số vào chương trình việc làm, giảm nghèo bền vững.
• Ủy ban nhân dân các quận, huyện và thành phố Thủ Đức: Chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả công tác dân số trên địa bàn quản lý; chủ động bố trí ngân sách địa phương và nhân lực cho công tác này.