Giới thiệu chung về Chỉ thị 15/2000/CT-UB

Chỉ thị 15/2000/CT-UB được Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ban hành nhằm mục đích tăng cường công tác quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường trong hoạt động khảo sát, thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Trong bối cảnh hoạt động khai khoáng phát triển nhanh chóng nhưng đi kèm với nhiều nguy cơ suy thoái môi trường, Chỉ thị này là cơ sở pháp lý quan trọng để chấn chỉnh các sai phạm và định hướng hoạt động khoáng sản theo hướng bền vững.

1. Thực trạng và sự cần thiết phải tăng cường bảo vệ môi trường

Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An chỉ rõ những hạn chế, bất cập trong hoạt động khoáng sản thời gian qua:

• Nhiều tổ chức, cá nhân tham gia khai thác khoáng sản (đặc biệt là khai thác đá, cát, sỏi, quặng thiếc) chưa chấp hành nghiêm túc các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
• Tình trạng khai thác bừa bãi, không có quy hoạch hoặc không tuân thủ thiết kế mỏ gây sạt lở đất, làm biến dạng cảnh quan, mất đất rừng và đất canh tác nông nghiệp.
• Các nguồn chất thải, nước thải từ quá trình tuyển quặng và chế biến khoáng sản chưa được xử lý triệt để, xả trực tiếp ra sông, suối gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt và sản xuất của nhân dân.
• Bụi và tiếng ồn phát sinh từ các khu vực khai thác, vận chuyển khoáng sản vượt quá tiêu chuẩn cho phép nhưng chậm được khắc phục.

2. Các nghĩa vụ bắt buộc đối với tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản

Để khắc phục tình trạng trên, Chỉ thị quy định các đơn vị hoạt động khoáng sản phải thực hiện nghiêm túc các yêu cầu sau:

• Lập và phê duyệt hồ sơ môi trường: Tất cả các dự án khai thác, chế biến khoáng sản phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) hoặc bản cam kết bảo vệ môi trường trình cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt trước khi tiến hành khởi công xây dựng mỏ.
• Áp dụng biện pháp giảm thiểu ô nhiễm: Phải xây dựng hệ thống xử lý nước thải, bể lắng lọc chất thải rắn; thực hiện các biện pháp phun nước dập bụi tại khu vực khai thác và trên các tuyến đường vận chuyển qua khu dân cư.
• Thực hiện ký quỹ phục hồi môi trường: Các đơn vị phải thực hiện nghĩa vụ tài chính về bảo vệ môi trường, ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định để đảm bảo có nguồn kinh phí khắc phục môi trường sau khi đóng cửa mỏ.
• Hoàn phục môi trường sau khai thác: Khi giấy phép khai thác hết hạn hoặc dừng hoạt động, chủ đầu tư phải tiến hành san gạt mặt bằng, trồng cây xanh, đưa khu vực khai thác về trạng thái an toàn, chống sạt lở và bàn giao lại đất cho địa phương quản lý.

3. Phân công trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước

Chỉ thị giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ban, ngành và địa phương nhằm nâng cao hiệu lực quản lý:

• Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Sở Tài nguyên và Môi trường): Là cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm hướng dẫn các đơn vị lập báo cáo ĐTM; tổ chức thẩm định và giám sát việc thực hiện các nội dung bảo vệ môi trường đã được phê duyệt; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
• Sở Công nghiệp, Sở Xây dựng và các ngành liên quan: Phối hợp chặt chẽ trong việc quy hoạch các vùng khai thác khoáng sản; chỉ cấp phép thiết kế kỹ thuật mỏ và cho phép hoạt động đối với các dự án đã hoàn thành đầy đủ thủ tục pháp lý về môi trường.
• Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố, thị xã: Chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về khoáng sản và môi trường trên địa bàn; chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý dứt điểm các hoạt động khai thác khoáng sản trái phép; giải quyết kịp thời các tranh chấp, khiếu nại của người dân liên quan đến ô nhiễm môi trường do khai thác khoáng sản gây ra.

4. Chế tài xử lý vi phạm và tổ chức thực hiện

Chỉ thị đưa ra các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với các trường hợp vi phạm:

• Kiên quyết đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép khai thác đối với các tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường, gây ô nhiễm nghiêm trọng mà không có biện pháp khắc phục hiệu quả.
• Áp dụng hình thức xử phạt hành chính ở mức cao nhất đối với hành vi xả chất thải chưa qua xử lý ra môi trường tự nhiên.
• Yêu cầu các cơ quan thông tin đại chúng tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường và khoáng sản để nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân.