TỔNG QUAN VỀ VĂN BẢN HỢP NHẤT 03/VBHN-VPQH NĂM 2019

Văn bản hợp nhất 03/VBHN-VPQH năm 2019 do Văn phòng Quốc hội ban hành nhằm hợp nhất Pháp lệnh Quản lý thị trường số 11/2016/UBTVQH13 và các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Pháp lệnh số 01/2018/UBTVQH14 (liên quan đến quy hoạch). Văn bản này là cơ sở pháp lý cao nhất quy định về vị trí, chức năng, tổ chức, hoạt động kiểm tra, thanh tra chuyên ngành, cơ chế phối hợp và các chế độ, chính sách bảo đảm hoạt động của lực lượng Quản lý thị trường trên phạm vi cả nước.

1. QUY ĐỊNH CHUNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI LỰC LƯỢNG QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng:

• Pháp lệnh quy định toàn diện về vị trí, chức năng, tổ chức bộ máy; hoạt động kiểm tra, thanh tra chuyên ngành; cơ chế phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; các điều kiện bảo đảm hoạt động, chế độ, chính sách đối với lực lượng Quản lý thị trường.
• Đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan, công chức Quản lý thị trường và mọi cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan đến tổ chức, hoạt động của lực lượng này trên lãnh thổ Việt Nam.

Giải thích từ ngữ cốt lõi:

• Hoạt động kiểm tra: Là việc xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân trong kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thương mại và các lĩnh vực khác được Chính phủ giao.
• Hoạt động thanh tra chuyên ngành: Là hoạt động thanh tra của cơ quan Quản lý thị trường đối với tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành liên quan đến quản lý thị trường.
• Địa bàn hoạt động: Gồm nơi sản xuất, kinh doanh, bến bãi, nhà ga, sân bay, các tuyến giao thông vận chuyển hàng hóa trên toàn lãnh thổ, trừ địa bàn hoạt động riêng biệt của cơ quan Hải quan.

Nội dung và trách nhiệm quản lý nhà nước:

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước đối với lực lượng Quản lý thị trường trên phạm vi cả nước.
• Bộ Công Thương chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước, chủ trì phối hợp với các bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để xây dựng, tổ chức và điều hành lực lượng.
• Nội dung quản lý nhà nước bao gồm: Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển lực lượng; đào tạo, bồi dưỡng công chức; ứng dụng khoa học công nghệ; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và hợp tác quốc tế.

Nguyên tắc hoạt động và xây dựng lực lượng:

• Hoạt động của Quản lý thị trường phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm khách quan, chính xác, công khai, minh bạch; chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm vi phạm; bảo vệ bí mật thông tin và dựa vào Nhân dân.
• Nhà nước tập trung xây dựng lực lượng Quản lý thị trường theo hướng chính quy, chuyên nghiệp và hiện đại; ưu tiên tuyển chọn, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại.

2. VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN VÀ TỔ CHỨC BỘ MÁY

Vị trí và chức năng:

Lực lượng Quản lý thị trường là lực lượng chuyên trách của Nhà nước thực hiện chức năng phòng, chống, xử lý các hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu; sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm, hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ; hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; hành vi vi phạm pháp luật về chất lượng, đo lường, giá, an toàn thực phẩm, gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhiệm vụ và quyền hạn chính:

• Kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân kinh doanh; thực hiện thanh tra chuyên ngành và xử lý vi phạm hành chính theo thẩm quyền.
• Thu thập tài liệu, chứng cứ, lấy mẫu sản phẩm, tang vật, phương tiện có dấu hiệu vi phạm; trưng cầu giám định, kiểm nghiệm mẫu vật, tài liệu liên quan.
• Áp dụng các biện pháp nghiệp vụ chuyên biệt phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm.
• Tuyên truyền, phổ biến pháp luật; thu thập thông tin, phân tích, dự báo tình hình thị trường để tham mưu cho Bộ trưởng Bộ Công Thương và Chính phủ.
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý địa bàn, kết quả kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm hành chính.

Tổ chức bộ máy và đội ngũ công chức:

• Lực lượng được tổ chức theo nguyên tắc tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương do Chính phủ quy định cụ thể về cơ cấu.
• Công chức Quản lý thị trường được phân thành 04 ngạch chuyên ngành: Kiểm soát viên cao cấp thị trường, Kiểm soát viên chính thị trường, Kiểm soát viên thị trường, và Kiểm soát viên trung cấp thị trường.

Những việc công chức Quản lý thị trường không được làm:

• Nghiêm cấm thực hiện kiểm tra, thanh tra, áp dụng biện pháp nghiệp vụ không có căn cứ, sai thẩm quyền, sai quy trình thủ tục.
• Cấm cản trở lưu thông hàng hóa, dịch vụ hợp pháp; đe dọa, mua chuộc, lừa dối đối tượng kiểm tra.
• Cấm lợi dụng chức vụ để sách nhiễu, đòi hoặc nhận tiền, tài sản; dung túng, bao che vi phạm; tiết lộ trái phép thông tin, tài liệu mật của vụ việc khi chưa công bố.

3. CHẾ ĐỘ THẺ KIỂM TRA THỊ TRƯỜNG

Quy định chung về Thẻ kiểm tra thị trường:

Thẻ kiểm tra thị trường là chứng chỉ pháp lý cấp cho công chức Quản lý thị trường để thực hiện thẩm quyền ban hành quyết định kiểm tra và thực thi nhiệm vụ kiểm tra thực tế. Thẻ có thời hạn sử dụng là 05 năm kể từ ngày cấp. Công chức bắt buộc phải xuất trình thẻ khi thực hiện nhiệm vụ.

Cấp lần đầu và cấp lại thẻ:

• Cấp lần đầu: Áp dụng cho người được bổ nhiệm vào các ngạch công chức chuyên ngành (trừ ngạch trung cấp) hoặc người đứng đầu cơ quan Quản lý thị trường có thẩm quyền ban hành quyết định kiểm tra. Điều kiện cấp là phải qua bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và không trong thời gian bị kỷ luật.
• Cấp lại: Áp dụng khi thay đổi thông tin trên thẻ; thẻ bị mất, hư hỏng; thẻ hết hạn sử dụng; hoặc sau 12 tháng kể từ khi chấp hành xong hình thức kỷ luật hạ bậc lương, giáng chức, cách chức.

Thu hồi và tạm đình chỉ sử dụng thẻ:

• Thu hồi thẻ: Khi công chức không đủ điều kiện tại thời điểm cấp; chuyển công tác, nghỉ hưu, thôi việc; bị Tòa án kết án bằng bản án hình sự có hiệu lực; bị kỷ luật từ hạ bậc lương trở lên; hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
• Tạm đình chỉ sử dụng thẻ: Áp dụng khi công chức có hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ chưa có quyết định xử lý; tham mưu, ban hành quyết định trái luật từ 02 lần trở lên nhưng chưa đến mức kỷ luật; đang bị tạm đình chỉ công tác; bị kỷ luật khiển trách, cảnh cáo; hoặc bị khởi tố, tạm giữ, tạm giam.
• Thẩm quyền: Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định đối với lãnh đạo cơ quan Quản lý thị trường ở trung ương. Người đứng đầu cơ quan Quản lý thị trường ở trung ương quyết định đối với toàn bộ công chức còn lại trong lực lượng.

4. QUY TRÌNH KIỂM TRA VÀ THANH TRA CHUYÊN NGÀNH

Phạm vi và hình thức kiểm tra:

• Phạm vi: Kiểm tra việc chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thương mại; kiểm tra cơ sở sản xuất thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Công Thương; kiểm tra các lĩnh vực khác do Chính phủ giao.
• Hình thức: Gồm kiểm tra định kỳ (theo kế hoạch năm), kiểm tra chuyên đề (theo chuyên mục, mặt hàng, thời điểm) và kiểm tra đột xuất.

Quyết định kiểm tra và căn cứ ban hành:

• Mọi cuộc kiểm tra đều phải có quyết định bằng văn bản của người có thẩm quyền. Quyết định định kỳ, chuyên đề phải thực hiện trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành. Quyết định đột xuất phải thực hiện ngay lập tức.
• Căn cứ kiểm tra định kỳ/chuyên đề: Dựa trên kế hoạch đã được phê duyệt trước đó (không quá 01 lần/năm đối với cùng một đối tượng về cùng một nội dung).
• Căn cứ kiểm tra đột xuất: Khi có thông tin vi phạm đã được thẩm tra, xác minh từ báo chí, đơn thư khiếu nại, tố cáo, tin báo của cá nhân, tổ chức; có đề xuất của công chức đang thi hành công vụ; hoặc có yêu cầu bằng văn bản của cơ quan quản lý cấp trên.

Thẩm quyền và thời hạn kiểm tra:

• Người đứng đầu cơ quan Quản lý thị trường có thẩm quyền ban hành quyết định kiểm tra và được quyền giao quyền bằng văn bản cho cấp phó. Người không có thẻ hoặc đang bị đình chỉ thẻ không được ban hành quyết định kiểm tra.
• Thời hạn kiểm tra tại thực địa: Không quá 03 ngày làm việc kể từ ngày công bố quyết định. Đối với vụ việc phức tạp, người ban hành quyết định có thể gia hạn bằng văn bản nhưng tối đa không quá 05 ngày làm việc.
• Thời gian loại trừ: Không tính thời gian thẩm tra, xác minh để kết luận và thời gian đối tượng kiểm tra trì hoãn, trốn tránh.

Đoàn kiểm tra và trách nhiệm của các thành viên:

• Đoàn kiểm tra phải có ít nhất 02 công chức Quản lý thị trường, Trưởng đoàn bắt buộc phải có Thẻ kiểm tra thị trường. Nghiêm cấm công chức tham gia đoàn kiểm tra nếu có người thân (bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh chị em ruột) là đối tượng kiểm tra hoặc giữ chức vụ lãnh đạo tại tổ chức bị kiểm tra.
• Trưởng đoàn kiểm tra: Chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động của đoàn; xuất trình thẻ, công bố quyết định; điều hành kiểm tra; lập và ký biên bản kiểm tra ngay sau khi kết thúc; báo cáo và đề xuất phương án xử lý kết quả kiểm tra.
• Thành viên đoàn: Mặc trang phục, đeo cấp hiệu đúng quy định; thực hiện nhiệm vụ theo phân công; có thái độ ứng xử văn minh; bảo quản tài liệu, tài sản của đối tượng kiểm tra.

Xử lý kết quả kiểm tra:

• Nếu đối tượng chấp hành đúng pháp luật: Ghi nhận vào biên bản kiểm tra và kết thúc vụ việc.
• Nếu phát hiện vi phạm hành chính: Lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt hoặc chuyển người có thẩm quyền xử phạt.
• Nếu có dấu hiệu tội phạm: Chuyển ngay hồ sơ, tang vật, phương tiện cho cơ quan điều tra có thẩm quyền.
• Trường hợp cần thẩm tra, xác minh thêm: Thời hạn xác minh tối đa là 10 ngày (phức tạp không quá 25 ngày). Trường hợp phải chờ kết quả giám định, kiểm nghiệm thì thời hạn tối đa không quá 40 ngày. Nếu kết luận không vi phạm, phải thông báo bằng văn bản cho đối tượng trong vòng 03 ngày làm việc.

5. QUYỀN VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC KIỂM TRA

Quyền của tổ chức, cá nhân được kiểm tra:

• Được thông báo trước về kế hoạch kiểm tra định kỳ, chuyên đề; được nghe công bố nội dung, quyết định khi kiểm tra đột xuất.
• Được quyền từ chối kiểm tra nếu phát hiện cuộc kiểm tra không đúng quy định pháp luật hoặc người kiểm tra không xuất trình thẻ.
• Được giải trình, đưa ra chứng cứ bảo vệ quyền lợi; làm việc trực tiếp hoặc ủy quyền cho người đại diện hợp pháp.
• Yêu cầu bồi thường thiệt hại, cải chính công khai nếu cơ quan Quản lý thị trường kiểm tra, xử lý sai pháp luật gây thiệt hại.
• Được quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính theo quy định của pháp luật.

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân được kiểm tra:

• Chấp hành nghiêm chỉnh quyết định kiểm tra; nếu từ chối phải có văn bản giải trình và chứng minh việc kiểm tra trái luật.
• Cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác các giấy tờ, tài liệu, sổ sách, chứng từ theo yêu cầu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của tài liệu đã cung cấp.
• Chấp hành các quyết định tạm giữ hàng hóa, tang vật, phương tiện vi phạm.
• Không được trốn tránh, cản trở, trì hoãn hoặc có hành vi đe dọa, lăng mạ, mua chuộc, hối lộ công chức thi hành công vụ.

6. CÁC BIỆN PHÁP NGHIỆP VỤ CHUYÊN BIỆT

Danh mục các biện pháp nghiệp vụ:

• Quản lý theo địa bàn đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh.
• Thu thập, thẩm tra, xác minh thông tin phục vụ kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm.
• Giám sát hoạt động kinh doanh của các đối tượng có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
• Xây dựng cơ sở cung cấp thông tin (mạng lưới cộng tác viên).

Nội dung chi tiết từng biện pháp:

• Quản lý địa bàn: Thống kê, phân loại đối tượng kinh doanh; kiểm tra đối chiếu việc duy trì điều kiện kinh doanh sau cấp phép; tuyên truyền pháp luật; theo dõi biến động thị trường, giá cả các mặt hàng thiết yếu để kịp thời báo cáo cấp trên.
• Thu thập, xác minh thông tin: Thu thập dữ liệu về luồng hàng hóa, địa điểm tập kết hàng lậu, hàng giả; thu thập kết quả xử lý của các cơ quan chức năng khác và các dự báo kinh tế liên quan.
• Giám sát: Theo dõi các đối tượng có dấu hiệu buôn lậu, sản xuất hàng giả, hàng cấm; xác định nơi cất giấu hàng hóa vi phạm; phát hiện và ngăn chặn kịp thời hành vi tẩu tán tang vật, tiêu hủy chứng cứ.
• Xây dựng cơ sở cung cấp thông tin: Thiết lập và sử dụng cộng tác viên tin cậy theo nguyên tắc đơn tuyến do thủ trưởng cơ quan Quản lý thị trường quyết định; thực hiện thẩm tra, xác minh nguồn tin bằng văn bản trước khi sử dụng làm căn cứ kiểm tra.

7. CƠ CHẾ PHỐI HỢP TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ THỊ TRƯỜNG

Nguyên tắc và nội dung phối hợp:

• Việc phối hợp phải tuân thủ pháp luật, phân định rõ cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp; bảo đảm đồng bộ, kịp thời, không chồng chéo, bảo mật thông tin và yêu cầu phối hợp phải bằng văn bản.
• Nội dung phối hợp bao gồm: Trao đổi thông tin vi phạm; xây dựng kế hoạch kiểm tra liên ngành; thực hiện kiểm tra chung; xác minh, thu thập chứng cứ; tiếp nhận và chuyển giao hồ sơ vụ việc để xử lý theo thẩm quyền.

Trách nhiệm của cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp:

• Cơ quan chủ trì (Quản lý thị trường hoặc cơ quan chuyên ngành): Gửi văn bản yêu cầu phối hợp; chịu trách nhiệm về nội dung yêu cầu; thông báo kết quả xử lý cuối cùng cho cơ quan phối hợp.
• Cơ quan phối hợp: Thủ trưởng cơ quan được yêu cầu phải xử lý kịp thời; được quyền từ chối bằng văn bản nêu rõ lý do nếu yêu cầu trái luật hoặc gặp sự kiện bất khả kháng; cử người, hỗ trợ phương tiện, thiết bị chuyên dụng hoặc cho ý kiến chuyên môn theo đề nghị.

8. ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM HOẠT ĐỘNG VÀ CHẾ ĐỘ CHÍNH SÁCH

Bảo đảm điều kiện hoạt động:

• Biên chế của lực lượng Quản lý thị trường do Chính phủ quy định phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.
• Nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động, trụ sở làm việc, trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ chuyên dụng hiện đại.
• Lực lượng được trang bị công cụ hỗ trợ, xe ô tô, xe mô tô phân khối lớn, tàu cao tốc, xuồng cao tốc để phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát.

Trang phục, phù hiệu và chế độ chính sách:

• Công chức được cấp phát thống nhất trang phục, biển hiệu, cấp hiệu, phù hiệu, cờ hiệu Quản lý thị trường để sử dụng khi thi hành công vụ.
• Công chức được hưởng lương theo ngạch bậc, phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên nghề và các chế độ phụ cấp đặc thù khác do Chính phủ quy định.
• Công chức có thành tích xuất sắc được khen thưởng; nếu vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm kỷ luật hoặc hình sự. Trường hợp bị thương hoặc hy sinh khi thi hành công vụ được xem xét hưởng chế độ, chính sách như thương binh, liệt sĩ theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công.

9. TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC CƠ QUAN, TỔ CHỨC

Bộ Công Thương:

• Chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước toàn diện đối với lực lượng.
• Quy định chi tiết tiêu chuẩn chức danh, chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ cho công chức; ban hành quy trình, thủ tục kiểm tra chi tiết.
• Xây dựng, quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý thị trường và thực hiện chia sẻ thông tin với các bộ, ngành, địa phương.

Các Bộ, cơ quan ngang Bộ và Ủy ban nhân dân các cấp:

• Các Bộ, ngành: Chỉ đạo các lực lượng thuộc quyền quản lý phối hợp chặt chẽ với Quản lý thị trường; phối hợp bảo đảm biên chế, kinh phí, trang thiết bị và thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về Bộ Công Thương.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Chỉ đạo các cơ quan địa phương phối hợp với Quản lý thị trường; hỗ trợ quỹ đất xây dựng trụ sở, hỗ trợ điều kiện làm việc tại địa phương; giải quyết các kiến nghị về công tác quản lý thị trường trên địa bàn.
• Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật; thực hiện vai trò giám sát hoạt động của lực lượng Quản lý thị trường.

10. ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Pháp lệnh Quản lý thị trường chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 9 năm 2016. Các nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến công tác quy hoạch tại Pháp lệnh số 01/2018/UBTVQH14 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2019. Chính phủ và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền chịu trách nhiệm ban hành các Nghị định, Thông tư hướng dẫn chi tiết thi hành các điều, khoản được giao trong Pháp lệnh này.