Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13733-3:2023 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 20140-3:2019) về "Hệ thống tự động hóa và tích hợp - Đánh giá hiệu suất năng lượng và các yếu tố khác của hệ thống sản xuất có ảnh hưởng đến môi trường - Phần 3: Quá trình tổng hợp dữ liệu đánh giá hiệu quả môi trường" là văn bản kỹ thuật quan trọng hướng dẫn phương pháp luận và quy trình chuẩn hóa việc tích hợp, xử lý dữ liệu môi trường trong các hệ thống sản xuất công nghiệp.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này tập trung vào việc thiết lập quy trình tổng hợp dữ liệu đánh giá hiệu quả môi trường (EPE) thu thập được từ các hoạt động sản xuất thực tế. Quy trình này giúp chuyển đổi các dữ liệu thô ở cấp độ thiết bị, dây chuyền thành các thông tin có giá trị ở cấp độ nhà máy hoặc toàn doanh nghiệp.
• Đối tượng áp dụng: Các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, các đơn vị thiết kế và vận hành hệ thống tự động hóa, các chuyên gia đánh giá hiệu quả năng lượng và môi trường, cùng các tổ chức cung cấp giải pháp tích hợp hệ thống sản xuất.

Nội dung cốt lõi của Phần mở đầu và các Điều khoản đầu (Điều 1 đến Điều 4)

Điều 1: Phạm vi áp dụng

• Quy định cụ thể phương pháp tổng hợp dữ liệu đánh giá hiệu quả môi trường đối với các hệ thống sản xuất dựa trên cấu trúc phân cấp chuẩn hóa.
• Hướng dẫn cách thức ánh xạ và tích hợp dữ liệu từ các nguồn phát thải, tiêu thụ năng lượng ở cấp độ thấp nhất lên các cấp độ quản lý cao hơn.
• Tiêu chuẩn này giới hạn trong phạm vi đánh giá các tác động môi trường trực tiếp và gián tiếp phát sinh từ quá trình vận hành hệ thống sản xuất, không bao gồm việc đánh giá toàn bộ vòng đời của sản phẩm (LCA).

Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Để áp dụng tiêu chuẩn này một cách hiệu quả, cần tham chiếu đến các phần khác trong bộ tiêu chuẩn TCVN 13733 (ISO 20140), đặc biệt là Phần 1 về Khung tổng thể và Phần 2 về Định nghĩa các chỉ số môi trường.
• Các tài liệu viện dẫn này tạo thành nền tảng thuật ngữ và phương pháp luận thống nhất, đảm bảo tính tương thích khi triển khai hệ thống đánh giá hiệu quả môi trường trên quy mô quốc tế.

Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa

• Định nghĩa rõ ràng khái niệm "Tổng hợp dữ liệu" (Data Aggregation) là quá trình kết hợp các dữ liệu riêng lẻ từ nhiều nguồn khác nhau để tạo ra một tập dữ liệu tổng hợp có ý nghĩa ở cấp độ cao hơn.
• Làm rõ thuật ngữ "Dữ liệu đánh giá hiệu quả môi trường" (EPE Data), bao gồm các thông số về tiêu thụ năng lượng (điện, gas, hơi nước), tiêu thụ tài nguyên (nước, nguyên vật liệu) và các dòng phát thải (khí thải, nước thải, chất thải rắn).
• Phân biệt giữa "Hệ thống sản xuất" (Manufacturing System) và các phân hệ cấu thành như đơn vị sản xuất (work unit), vùng sản xuất (work zone) để phục vụ cho việc phân cấp dữ liệu.

Điều 4: Khái niệm cơ bản và mô hình tổng hợp dữ liệu

• Mô hình phân cấp dữ liệu: Thiết lập cấu trúc phân cấp từ dưới lên trên, bắt đầu từ thiết bị đơn lẻ, cụm máy, dây chuyền sản xuất, phân xưởng cho đến toàn bộ nhà máy. Việc tổng hợp dữ liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt cấu trúc phân cấp này để tránh thất thoát hoặc trùng lặp thông tin.
• Nguyên tắc tổng hợp: Quy định các thuật toán và phương pháp toán học để xử lý dữ liệu như cộng dồn trực tiếp (đối với lượng tiêu thụ điện năng), tính trung bình trọng số (đối với hiệu suất phát thải), hoặc phân bổ tỷ lệ (đối với các nguồn năng lượng dùng chung).
• Yêu cầu về chất lượng dữ liệu: Xác định các tiêu chí bắt buộc đối với dữ liệu đầu vào bao gồm tính chính xác, tính đầy đủ, độ phân giải thời gian phù hợp và tính nhất quán về đơn vị đo lường trước khi thực hiện quy trình tổng hợp.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13733-3:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng tiêu chuẩn này góp phần giúp các doanh nghiệp Việt Nam chuẩn hóa quy trình báo cáo môi trường, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.