Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2258:1977

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 2258:1977 quy định về prôfin gốc của truyền động bánh răng trụ thân khai ăn khớp ngoài và ăn khớp trong dùng trong ngành chế tạo máy và ngành cơ khí nói chung. Đây là văn bản kỹ thuật nền tảng nhằm thống nhất các thông số hình học cơ bản của bánh răng, đảm bảo tính lắp lẫn và nâng cao chất lượng chế tạo chi tiết máy.

Phạm vi áp dụng và các quy định chung (Điều 1)

• Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các bánh răng trụ thân khai ăn khớp ngoài và ăn khớp trong của các truyền động bánh răng có môđun pháp tuyến từ 1 mm trở lên.
• Các thông số quy định trong tiêu chuẩn này là cơ sở để thiết kế, chế tạo dụng cụ cắt răng (như dao phay lăn răng, dao xọc răng, dao chuốt răng) và các dụng cụ kiểm tra bánh răng tương ứng.

Thông số kích thước của prôfin gốc tiêu chuẩn (Điều 2)

Prôfin gốc tiêu chuẩn được xác định bằng các thông số không thứ nguyên (tính theo môđun m) nhằm đảm bảo tính đồng dạng hình học cho mọi kích cỡ bánh răng. Các thông số cơ bản bao gồm:

• Góc prôfin (Góc ăn khớp): Quy định góc prôfin tiêu chuẩn là alpha bằng 20 độ. Đây là góc tối ưu giúp cân bằng giữa khả năng chịu tải của răng và hiệu suất truyền động, đồng thời hạn chế hiện tượng cắt chân răng khi chế tạo.
• Hệ số chiều cao đầu răng (ha*): Quy định giá trị tiêu chuẩn bằng 1,0. Chiều cao đầu răng thực tế được tính bằng công thức ha = ha* nhân với môđun m.
• Hệ số khe hở hướng tâm (c*): Quy định giá trị tiêu chuẩn bằng 0,25. Khe hở này đảm bảo đỉnh răng của bánh răng này không va chạm vào đáy răng của bánh răng ăn khớp kia trong quá trình vận hành.
• Hệ số bán kính góc lượn chân răng (rhof*): Quy định giá trị tiêu chuẩn bằng 0,38. Góc lượn chân răng giúp giảm thiểu sự tập trung ứng suất tại vùng chân răng, từ đó nâng cao độ bền uốn của răng.

Quy định về chiều cao chân răng và chiều cao toàn bộ răng (Điều 3)

• Hệ số chiều cao chân răng (hf*): Được xác định bằng tổng của hệ số chiều cao đầu răng và hệ số khe hở hướng tâm, cụ thể hf* = ha* + c* = 1,25. Chiều cao chân răng thực tế được tính bằng hf = hf* nhân với môđun m.
• Hệ số chiều cao toàn bộ răng (h*): Được xác định bằng tổng chiều cao đầu răng và chiều cao chân răng, cụ thể h* = ha* + hf* = 2,25. Chiều cao toàn bộ răng thực tế được tính bằng h = h* nhân với môđun m.

Các trường hợp ngoại lệ và lưu ý kỹ thuật (Điều 4)

Trong một số trường hợp thiết kế đặc biệt đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao hoặc đặc thù công nghệ, tiêu chuẩn cho phép áp dụng các biến thể của prôfin gốc:

• Cho phép thay đổi hệ số chiều cao đầu răng và hệ số khe hở hướng tâm đối với các truyền động bánh răng tốc độ cao hoặc truyền động chịu tải trọng cực lớn, nhưng phải tuân thủ các chỉ dẫn kỹ thuật chuyên ngành cụ thể.
• Khi sử dụng các phương pháp gia công đặc biệt không tạo ra góc lượn chân răng tiêu chuẩn, trị số bán kính góc lượn chân răng có thể được điều chỉnh nhưng không được làm giảm độ bền mỏi của chân răng dưới mức cho phép.