Tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO 14090:2020 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 14090:2019) về Thích ứng với biến đổi khí hậu - Nguyên tắc, yêu cầu và hướng dẫn là văn bản tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 207 Quản lý môi trường biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này cung cấp một khung cấu trúc mang tính hệ thống giúp các tổ chức chủ động đánh giá, hoạch định và triển khai các biện pháp thích ứng hiệu quả trước các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

TCVN ISO 14090:2020 được thiết kế để áp dụng cho mọi tổ chức, không phân biệt quy mô, loại hình, tính chất hoạt động, lĩnh vực sản xuất kinh doanh hay vị trí địa lý. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và các cộng đồng dân cư mong muốn tích hợp hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu vào các chính sách, chiến lược phát triển, kế hoạch vận hành và quản lý chuỗi cung ứng dài hạn.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

- Điều 1: Phạm vi áp dụng chi tiết

• Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc, yêu cầu và hướng dẫn cụ thể cho việc thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm cả việc tích hợp thích ứng vào các quyết định đầu tư và thiết kế hạ tầng.
• Hỗ trợ tổ chức nhận diện và hiểu rõ các rủi ro, cơ hội, khả năng tổn thương và năng lực thích ứng của chính mình trước các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau.
• Khuyến khích việc lồng ghép các biện pháp thích ứng khí hậu vào các hệ thống quản lý hiện hành của tổ chức như hệ thống quản lý môi trường (TCVN ISO 14001) hoặc hệ thống quản lý rủi ro (TCVN ISO 31000).

- Điều 2: Tài liệu viện dẫn

• Tiêu chuẩn này không chứa các tài liệu viện dẫn mang tính bắt buộc phải áp dụng đồng thời. Tuy nhiên, người sử dụng được khuyến khích tham khảo chéo các tiêu chuẩn liên quan trong bộ tiêu chuẩn TCVN ISO 14000 để đảm bảo tính đồng bộ và toàn diện trong công tác quản lý môi trường.

- Điều 3: Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

Để đảm bảo sự thống nhất trong cách hiểu và áp dụng thực tế, tiêu chuẩn đưa ra các định nghĩa chuẩn hóa cho các khái niệm nền tảng:

• Thích ứng với biến đổi khí hậu (Climate change adaptation): Quá trình điều chỉnh trong các hệ thống tự nhiên hoặc con người nhằm phản ứng lại các kích thích khí hậu thực tế hoặc dự kiến, hoặc các ảnh hưởng của chúng, nhằm giảm thiểu tác hại hoặc tận dụng các cơ hội có lợi.
• Khả năng thích ứng (Adaptive capacity): Khả năng của các hệ thống, tổ chức, con người và các sinh vật khác trong việc điều chỉnh trước các thiệt hại tiềm tàng, tận dụng các cơ hội hoặc ứng phó với các hậu quả của biến đổi khí hậu.
• Khả năng chống chịu (Resilience): Năng lực của một hệ thống có thể hấp thụ các nhiễu loạn, duy trì các cấu trúc và chức năng cơ bản, đồng thời tự phục hồi sau các cú sốc khí hậu.
• Sự tổn thương (Vulnerability): Mức độ mà một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không có khả năng chống chịu trước các tác động bất lợi của biến đổi khí hậu.
• Rủi ro khí hậu (Climate risk): Sự kết hợp giữa xác suất xảy ra các sự kiện khí hậu nguy hại và mức độ nghiêm trọng của hậu quả do chúng gây ra đối với tổ chức.

- Điều 4: Các nguyên tắc định hướng hành động

Để triển khai hiệu quả hoạt động thích ứng, tổ chức cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cơ bản sau:

• Tư duy hệ thống (Systemic thinking): Xem xét các mối quan hệ tương hỗ phức tạp giữa các yếu tố bên trong và bên ngoài tổ chức, tránh việc giải quyết các vấn đề khí hậu một cách cục bộ, rời rạc gây ảnh hưởng tiêu cực đến các bộ phận khác.
• Tính minh bạch và giải trình (Transparency and accountability): Công khai thông tin về các rủi ro khí hậu đã nhận diện và các biện pháp thích ứng được lựa chọn, đồng thời chịu trách nhiệm về các quyết định và tác động của chúng đối với cộng đồng xung quanh.
• Tính bền vững (Sustainability): Đảm bảo các biện pháp thích ứng được lựa chọn không gây ra các tác động tiêu cực gián tiếp đến môi trường, xã hội hoặc kinh tế trong dài hạn, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững chung.
• Tính linh hoạt (Flexibility): Thiết kế các giải pháp thích ứng có khả năng điều chỉnh, cập nhật linh hoạt trước những thay đổi của dữ liệu khoa học khí hậu mới và điều kiện thực tế của tổ chức.
• Sự lồng ghép (Integration): Tích hợp toàn diện hoạt động thích ứng vào các quy trình quản lý, hoạch định chiến lược tài chính và ra quyết định hàng ngày của tổ chức thay vì coi đó là một hoạt động độc lập, ngắn hạn.
• Tiếp cận dựa trên bằng chứng (Evidence-based approach): Sử dụng các dữ liệu khoa học, thông tin dự báo khí hậu đáng tin cậy, kết hợp với tri thức địa phương để làm cơ sở vững chắc cho việc đánh giá rủi ro và ra quyết định thích ứng.

Hiệu lực thi hành

TCVN ISO 14090:2020 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày được công bố. Tiêu chuẩn này đóng vai trò là công cụ tự nguyện nhưng được khuyến khích áp dụng rộng rãi nhằm nâng cao năng lực tự cường, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo vệ môi trường cho các doanh nghiệp, tổ chức tại Việt Nam trước bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu ngày càng phức tạp.