Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13647:2023 về Mỹ phẩm - Phương pháp phân tích - Định tính các steroid bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) được công bố nhằm thiết lập một quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, giúp các cơ quan kiểm nghiệm và nhà sản xuất xác định sự hiện diện của các hoạt chất nhóm steroid bị cấm trong các sản phẩm mỹ phẩm lưu thông trên thị trường.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định phương pháp định tính các steroid (đặc biệt là các glucocorticoid thường bị lạm dụng pha trộn trái phép vào mỹ phẩm như dexamethasone, betamethasone, hydrocortisone, clobetasol propionate,...) trong các loại nền mẫu mỹ phẩm khác nhau bao gồm dạng kem, dạng lỏng, dạng gel và dạng bột. Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm mỹ phẩm, các cơ quan quản lý nhà nước về chất lượng mỹ phẩm, cùng các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm.

Nội dung kỹ thuật cốt lõi của TCVN 13647:2023

Tiêu chuẩn hướng dẫn chi tiết quy trình phân tích từ khâu chuẩn bị mẫu đến khâu vận hành thiết bị và đọc kết quả, cụ thể như sau:

• Nguyên tắc của phương pháp: Các hoạt chất steroid có trong mẫu mỹ phẩm được chiết xuất bằng dung môi hữu cơ thích hợp (thường là methanol hoặc hỗn hợp methanol - nước) dưới sự hỗ trợ của bể siêu âm hoặc máy lắc. Sau khi ly tâm và lọc qua màng lọc chuyên dụng, dịch chiết được phân tích bằng hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) kết hợp với đầu dò tử ngoại (UV) hoặc đầu dò mảng diod (DAD).
• Yêu cầu về thiết bị và dụng cụ: Hệ thống HPLC phải được trang bị bơm cao áp, bộ tiêm mẫu tự động hoặc bằng tay, cột sắc ký pha đảo (thường là cột C18 có kích thước hạt thích hợp) và đầu dò UV/DAD có khả năng quét bước sóng. Ngoài ra, cần có các thiết bị phụ trợ như máy ly tâm, máy lắc siêu âm, cân phân tích có độ chính xác đến 0,1 mg và các dụng cụ thủy tinh chuẩn phòng thí nghiệm.
• Hóa chất và chất chuẩn: Sử dụng các chất chuẩn steroid có độ tinh khiết hóa học cao (thường lớn hơn 95%). Các dung môi dùng cho quá trình chuẩn bị mẫu và làm pha động (như acetonitrile, methanol, nước cất hai lần hoặc nước đạt tiêu chuẩn dùng cho HPLC) phải là loại chuyên dụng cho sắc ký.
• Chuẩn bị dung dịch phân tích: Hướng dẫn chi tiết cách cân lượng mẫu thử đại diện, quy trình đồng nhất mẫu và kỹ thuật chiết xuất tối ưu hóa hiệu suất thu hồi steroid, tránh hiện tượng tắc cột sắc ký. Đồng thời, hướng dẫn pha chế các dung dịch chuẩn đơn và dung dịch chuẩn hỗn hợp ở các nồng độ phù hợp.
• Điều kiện sắc ký: Thiết lập các thông số vận hành hệ thống bao gồm chương trình dung môi (rửa giải đẳng dòng hoặc rửa giải theo chương trình dung môi gradient), tốc độ dòng, nhiệt độ cột sắc ký, thể tích tiêm mẫu và bước sóng phát hiện đặc trưng cho từng nhóm steroid.
• Định tính và đánh giá kết quả: Việc xác định sự có mặt của steroid trong mẫu thử được thực hiện bằng cách so sánh thời gian lưu (retention time) của pic trên sắc ký đồ của dung dịch thử với pic của dung dịch chuẩn tương ứng. Trong trường hợp sử dụng đầu dò DAD, phải so sánh thêm phổ hấp thụ tử ngoại (UV spectrum) của pic mẫu thử với phổ của pic chuẩn để tăng độ tin cậy của kết quả khẳng định.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13647:2023 có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành. Việc áp dụng thống nhất tiêu chuẩn này giúp nâng cao năng lực kiểm nghiệm, hỗ trợ đắc lực cho công tác thanh tra, kiểm tra và ngăn chặn các sản phẩm mỹ phẩm kém chất lượng, chứa chất cấm gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng.