Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12546:2019 (hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 10715:1997) về Khí thiên nhiên - Hướng dẫn lấy mẫu do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, cung cấp các nguyên tắc kỹ thuật và chỉ dẫn chi tiết nhằm bảo đảm việc thu thập mẫu khí thiên nhiên đạt tính đại diện cao nhất, phục vụ hiệu quả cho công tác phân tích chất lượng và xác định giá trị thương mại.

Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thăm dò, khai thác, chế biến, vận chuyển, phân phối và giám định chất lượng khí thiên nhiên. Phạm vi áp dụng tập trung vào việc lấy mẫu khí thiên nhiên khô (đã qua xử lý) và khí thiên nhiên ẩm (chưa xử lý) trong các điều kiện vận hành cụ thể, không áp dụng cho việc lấy mẫu các dòng đa pha hoặc khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).

• Tiêu chuẩn đưa ra các hướng dẫn cụ thể để thiết kế, lắp đặt và vận hành hệ thống lấy mẫu khí thiên nhiên từ các đường ống truyền dẫn, trạm phân phối hoặc các nguồn khí đồng hành.
• Quy định các phương pháp lấy mẫu phổ biến bao gồm: lấy mẫu gián đoạn (spot sampling), lấy mẫu liên tục (continuous sampling) và lấy mẫu tích lũy (composite sampling).
• Giới hạn phạm vi: Tiêu chuẩn không áp dụng cho các dòng khí có chứa pha lỏng tự do chuyển động ở tốc độ cao, trừ khi có thiết bị tách pha chuyên dụng được tích hợp trước điểm lấy mẫu.

• Việc áp dụng TCVN 12546:2019 đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ với các tiêu chuẩn quốc tế liên quan về thuật ngữ khí thiên nhiên, phương pháp phân tích thành phần hóa học (như sắc ký khí) và các quy chuẩn an toàn về thiết bị chịu áp lực.

• Mẫu đại diện (Representative sample): Là mẫu khí có thành phần hóa học và các đặc tính vật lý hoàn toàn đồng nhất với dòng khí chính tại thời điểm và vị trí lấy mẫu.
• Lấy mẫu gián đoạn (Spot sampling): Kỹ thuật thu thập một thể tích khí xác định tại một thời điểm cụ thể vào bình chứa mẫu để tiến hành phân tích trong phòng thí nghiệm.
• Lấy mẫu liên tục (Continuous sampling): Quá trình trích xuất mẫu liên tục từ dòng khí chính với tốc độ dòng không đổi hoặc được điều chỉnh tỷ lệ thuận với lưu lượng của dòng khí chính.
• Điểm sương (Dew point): Nhiệt độ tại đó pha lỏng bắt đầu ngưng tụ từ pha khí ở một áp suất xác định. Việc kiểm soát điểm sương (cả điểm sương nước và điểm sương hydrocarbon) là yếu tố quyết định để bảo toàn trạng thái khí của mẫu.
• Bình chứa mẫu (Sample cylinder): Thiết bị chịu áp lực chuyên dụng, được thiết kế để chứa, bảo quản và vận chuyển mẫu khí thiên nhiên một cách an toàn từ hiện trường về phòng thử nghiệm.

• Bảo toàn tính đại diện của mẫu: Đây là nguyên tắc cốt lõi xuyên suốt toàn bộ quy trình. Bất kỳ sự thay đổi nào về nhiệt độ, áp suất hoặc sự tiếp xúc với vật liệu không phù hợp đều có thể dẫn đến hiện tượng ngưng tụ hoặc hấp phụ, làm sai lệch nghiêm trọng kết quả phân tích thành phần khí.
• Ngăn ngừa hiện tượng ngưng tụ: Để tránh sự ngưng tụ của các cấu tử hydrocarbon nặng (C5+), nhiệt độ của toàn bộ hệ thống lấy mẫu (bao gồm đầu dò, đường ống dẫn mẫu và bình chứa) phải luôn được duy trì cao hơn điểm sương của khí thiên nhiên ít nhất là 10 độ C trong suốt quá trình lấy mẫu.
• Lựa chọn vật liệu thiết bị: Tất cả các bộ phận tiếp xúc trực tiếp với mẫu khí phải được làm bằng vật liệu trơ về mặt hóa học và không gỉ (ví dụ: thép không gỉ 316). Tránh sử dụng các vật liệu có khả năng hấp phụ các hợp chất lưu huỳnh hoặc phản ứng với các thành phần trong khí thiên nhiên.
• An toàn vận hành: Quy trình lấy mẫu phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn về phòng chống cháy nổ, kiểm soát áp suất dư và đảm bảo thông gió tốt tại khu vực thực hiện lấy mẫu.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12546:2019 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật chuẩn hóa giúp các doanh nghiệp dầu khí và cơ quan kiểm định thống nhất phương pháp lấy mẫu, giảm thiểu sai số và tranh chấp thương mại liên quan đến chất lượng khí thiên nhiên.