Thông tư 74/2011/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn chi tiết về hoạt động giao dịch chứng khoán của công ty niêm yết, đăng ký giao dịch và quỹ đầu tư chứng khoán đại chúng trên Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK).

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với hoạt động giao dịch chứng khoán của các công ty niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch, quỹ đầu tư chứng khoán đại chúng trên SGDCK. Đối tượng điều chỉnh bao gồm các thành viên giao dịch (công ty chứng khoán), nhà đầu tư trong và ngoài nước, Sở giao dịch chứng khoán, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán (TTLKCK) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN).

Giải thích các thuật ngữ pháp lý cốt lõi

• Thành viên giao dịch: Là công ty chứng khoán được SGDCK chấp thuận trở thành thành viên giao dịch.
• Hệ thống giao dịch và hệ thống chuyển lệnh: Hệ thống máy tính dùng cho hoạt động giao dịch chứng khoán tại SGDCK và hệ thống thực hiện việc chuyển các lệnh giao dịch của nhà đầu tư từ thành viên giao dịch đến SGDCK.
• Biên độ dao động giá và Giá tham chiếu: Biên độ dao động giá là giới hạn dao động giá chứng khoán quy định trong ngày giao dịch được tính theo tỷ lệ phần trăm (%) so với giá tham chiếu (mức giá làm cơ sở để tính giới hạn dao động).
• Phương thức khớp lệnh và phương thức thoả thuận: Khớp lệnh (định kỳ và liên tục) thực hiện dựa trên so khớp các lệnh mua và bán theo nguyên tắc ưu tiên về giá và thời gian; phương thức thoả thuận do các thành viên tự thoả thuận và nhập thông tin vào hệ thống để ghi nhận kết quả.
• Giao dịch mua ký quỹ chứng khoán (Margin): Giao dịch mua chứng khoán của khách hàng có sử dụng tiền vay của công ty chứng khoán và sử dụng các chứng khoán khác có trong tài khoản cùng chứng khoán mua được bằng tiền vay để cầm cố.
• Giao dịch nội bộ và giao dịch thao túng thị trường: Giao dịch nội bộ là việc sử dụng thông tin chưa công bố để mua bán nhằm trục lợi hoặc tránh lỗ; giao dịch thao túng thị trường là hành vi thông đồng đặt lệnh, giao dịch hoặc phát tán thông tin giả tạo nhằm tạo cung, cầu, tính thanh khoản hoặc giá cả ảo cho chứng khoán.

Tổ chức và quản lý giao dịch chứng khoán

• SGDCK tổ chức giao dịch chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch thông qua hệ thống giao dịch theo phương thức khớp lệnh và phương thức thỏa thuận.
• Mọi giao dịch chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch phải thực hiện qua hệ thống của SGDCK, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt như: chuyển nhượng qua TTLKCK được UBCKNN chấp thuận, đấu giá bán phần vốn nhà nước tại tổ chức niêm yết hoặc công ty đại chúng.
• SGDCK Hà Nội được tổ chức giao dịch chứng khoán niêm yết và chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niêm yết.
• TTLKCK có trách nhiệm cấp mã chứng khoán cho các chứng khoán được giao dịch trên SGDCK.

Quy định về tạm ngừng giao dịch chứng khoán

• SGDCK tạm ngừng hoạt động giao dịch trên toàn hệ thống trong các trường hợp: Hệ thống giao dịch hoặc hệ thống chuyển lệnh gặp sự cố; xảy ra sự kiện bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn; có yêu cầu từ UBCKNN để ổn định thị trường; hoặc các trường hợp cần thiết khác để bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư sau khi được UBCKNN chấp thuận.
• Việc tạm ngừng giao dịch đối với từng loại chứng khoán cụ thể được thực hiện theo Quy chế giao dịch của SGDCK. SGDCK phải báo cáo ngay cho UBCKNN khi quyết định tạm ngừng giao dịch do sự cố hệ thống hoặc sự kiện bất khả kháng.

Biên độ dao động giá và sửa lỗi sau giao dịch

• SGDCK quy định biên độ dao động giá sau khi được UBCKNN chấp thuận. Trong trường hợp cần thiết để đảm bảo bình ổn thị trường, UBCKNN quyết định điều chỉnh biên độ dao động giá.
• TTLKCK ban hành quy trình hướng dẫn việc sửa lỗi sau giao dịch đối với chứng khoán niêm yết và đăng ký giao dịch. SGDCK chịu trách nhiệm ban hành quy định về việc xác lập và hủy bỏ giao dịch chứng khoán sau khi được UBCKNN chấp thuận.

Quy định về tài khoản giao dịch của nhà đầu tư

• Nhà đầu tư phải mở tài khoản giao dịch chứng khoán tại công ty chứng khoán và chịu trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác. Mỗi nhà đầu tư chỉ được mở một tài khoản giao dịch tại mỗi công ty chứng khoán, trừ các trường hợp ngoại lệ: tài khoản giao dịch ký quỹ; công ty quản lý quỹ mở tài khoản riêng cho từng quỹ và tài khoản ủy thác (trong nước và nước ngoài); nhà đầu tư nước ngoài là công ty chứng khoán được mở tài khoản tự doanh và tài khoản môi giới tách biệt; công ty bảo hiểm 100% vốn nước ngoài mở tài khoản đầu tư từ vốn chủ sở hữu và tài khoản đầu tư từ nguồn thu phí bảo hiểm.
• Nhà đầu tư nước ngoài chỉ được mở tài khoản giao dịch sau khi đã đăng ký và được TTLKCK cấp mã số giao dịch chứng khoán.
• Công ty chứng khoán có trách nhiệm lưu giữ thông tin về chủ tài khoản, thông tin giao dịch và các chứng từ liên quan tối thiểu 10 năm kể từ ngày phát sinh giao dịch.
• Việc chuyển nhượng chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch phải thực hiện qua SGDCK (trừ các trường hợp chuyển nhượng đặc biệt qua TTLKCK và phải công bố thông tin trên SGDCK).
• Công ty chứng khoán thực hiện mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ lô lẻ của nhà đầu tư theo giá thoả thuận hoặc tổ chức giao dịch lô lẻ cho khách hàng theo hướng dẫn của UBCKNN.

Giao dịch chứng khoán trong ngày (Giao dịch ngược chiều)

• Nhà đầu tư được thực hiện các giao dịch ngược chiều (mua, bán) cùng một loại chứng khoán trong ngày giao dịch khi đáp ứng các điều kiện: Sử dụng một tài khoản mở tại một công ty chứng khoán; chỉ được mua (hoặc bán) nếu lệnh bán (hoặc mua) đối ứng trước đó đã được thực hiện; đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ ký quỹ theo quy định.
• Các hành vi bị cấm: Thực hiện giao dịch không dẫn đến việc thay đổi quyền sở hữu chứng khoán; đồng thời đặt lệnh mua và bán cùng một loại chứng khoán trong từng lần khớp lệnh trên cùng một tài khoản hoặc các tài khoản khác nhau mà nhà đầu tư đứng tên sở hữu.

Tài khoản giao dịch ủy quyền

• Nhà đầu tư được ủy quyền bằng văn bản cho công ty chứng khoán hoặc ngân hàng lưu ký thực hiện giao dịch thay cho mình.
• Trường hợp ủy quyền cho cá nhân khác: Phải có xác nhận của chính quyền địa phương hoặc công chứng; hợp đồng ủy quyền phải nêu rõ phạm vi ủy quyền; người được ủy quyền không được thực hiện các giao dịch với chính mình hoặc với người thứ ba mà mình cũng là người được ủy quyền.
• Nhân viên công ty chứng khoán không được phép nhận ủy quyền của nhà đầu tư.
• Nhà đầu tư mở nhiều tài khoản giao dịch chứng khoán phải báo cáo nghĩa vụ cổ đông lớn trên tổng số chứng khoán tại tất cả các tài khoản và công bố thông tin theo quy định.

Giao dịch cổ phiếu quỹ

• Tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch thực hiện mua lại, bán cổ phiếu quỹ trên SGDCK theo quy định của pháp luật và quy chế hướng dẫn của SGDCK.
• Trường hợp bán ra cổ phiếu quỹ, công ty đại chúng phải báo cáo UBCKNN ít nhất bảy (07) ngày trước ngày thực hiện giao dịch.
• Tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch được mua lại cổ phiếu lô lẻ của nhà đầu tư để làm cổ phiếu quỹ bằng nguồn vốn hợp pháp và không bị hạn chế thời hạn bán ra đối với số cổ phiếu lô lẻ này.

Giao dịch ký quỹ chứng khoán (Margin)

• Công ty chứng khoán được thực hiện giao dịch ký quỹ sau khi đã báo cáo với UBCKNN.
• Nhà đầu tư muốn giao dịch ký quỹ phải mở tài khoản giao dịch ký quỹ riêng biệt (tối đa 01 tài khoản tại mỗi công ty chứng khoán). Công ty chứng khoán phải quản lý tách biệt tài khoản giao dịch ký quỹ của nhà đầu tư với các tài khoản giao dịch khác.
• Chứng khoán được phép giao dịch ký quỹ là cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư đang niêm yết trên SGDCK đáp ứng yêu cầu của UBCKNN. Công ty chứng khoán có nghĩa vụ công bố công khai danh mục chứng khoán được phép giao dịch ký quỹ tại công ty.
• UBCKNN có thể yêu cầu các công ty chứng khoán tạm ngừng giao dịch ký quỹ trong trường hợp cần thiết để đảm bảo an toàn cho hoạt động của thị trường.

Các trường hợp chứng khoán bị quản lý và giao dịch bị cấm

• SGDCK quy định cụ thể điều kiện, biện pháp, thời hạn áp dụng đối với các trường hợp chứng khoán thuộc diện bị cảnh báo, kiểm soát, tạm ngừng giao dịch và đình chỉ giao dịch sau khi được UBCKNN chấp thuận.
• Nghiêm cấm các hành vi giao dịch bị cấm bao gồm: giao dịch nội bộ, giao dịch thao túng thị trường và các giao dịch bị cấm khác theo quy định của pháp luật. Các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Chế độ báo cáo, giám sát và điều khoản thi hành

• SGDCK và TTLKCK chịu sự giám sát của UBCKNN về giao dịch chứng khoán và có trách nhiệm thực hiện chế độ báo cáo tình hình giao dịch với UBCKNN.
• UBCKNN chịu trách nhiệm ban hành các quy định hướng dẫn cụ thể. SGDCK và TTLKCK chịu trách nhiệm ban hành các Quy chế hướng dẫn, Quy trình nghiệp vụ và giám sát việc tuân thủ của các thành viên sau khi được UBCKNN chấp thuận.
• Hiệu lực thi hành: Thông tư 74/2011/TT-BTC có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/08/2011. Việc sửa đổi, bổ sung Thông tư do Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định.