Thông tư 490-VT/QL-1979 do Bộ Vật tư ban hành năm 1979 nhằm hướng dẫn thi hành Chỉ thị số 78-TTg năm 1979 của Thủ tướng Chính phủ về vấn đề bán xăng dầu. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập cơ chế quản lý, phân phối và cung ứng xăng dầu chặt chẽ trong bối cảnh nền kinh tế bao cấp, nhằm mục tiêu tiết kiệm triệt để, chống lãng phí, thất thoát và ngăn chặn các hành vi đầu cơ, tiêu cực trên thị trường.

Phạm vi áp dụng của Thông tư bao gồm toàn bộ hoạt động phân phối, mua bán và sử dụng xăng dầu trên phạm vi cả nước. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các cơ quan nhà nước, xí nghiệp, tổ chức tập thể, lực lượng vũ trang và các cá nhân có nhu cầu sử dụng xăng dầu hợp pháp, cùng các đơn vị, đại lý, trạm bán lẻ thuộc hệ thống quản lý của ngành vật tư.

Nguyên tắc phân phối và quản lý hạn mức xăng dầu

• Xăng dầu được xác định là vật tư chiến lược do Nhà nước thống nhất quản lý và phân phối theo chỉ tiêu kế hoạch nghiêm ngặt, không cho phép mua bán tự do ngoài thị trường.
• Việc cấp phát và bán xăng dầu phải căn cứ tuyệt đối vào hạn mức định lượng đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt cho từng ngành, từng đơn vị và từng loại phương tiện.
• Nghiêm cấm các hành vi cấp vượt định mức, cấp sai đối tượng hoặc tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng xăng dầu khi chưa được sự đồng ý của cơ quan quản lý cấp trên.

Quy trình thủ tục mua bán và cấp phát xăng dầu

• Các đơn vị tiêu thụ có nhu cầu sử dụng xăng dầu phải thực hiện đăng ký nhu cầu định kỳ, ký kết hợp đồng mua bán vật tư với các tổ chức cung ứng theo đúng thủ tục hành chính hiện hành.
• Sử dụng hệ thống hóa đơn, chứng từ, phiếu mua xăng dầu thống nhất do Bộ Vật tư phát hành và quản lý để làm căn cứ xuất kho và thanh quyết toán.
• Phương thức thanh toán tiền mua xăng dầu phải được thực hiện chủ yếu qua tài khoản ngân hàng nhằm kiểm soát dòng tiền, hạn chế tối đa việc dùng tiền mặt trừ các trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép.

Quy định đối với các trạm bán lẻ và đại lý cung ứng

• Các trạm bán lẻ xăng dầu phải niêm yết công khai giá bán do Nhà nước quy định, thực hiện bán đúng giá, đúng số lượng và chất lượng, nghiêm cấm hành vi đong thiếu hoặc pha trộn tạp chất.
• Nhân viên vận hành trạm bơm phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật an toàn, phòng chống cháy nổ và bảo vệ môi trường xung quanh khu vực chứa, trữ xăng dầu.
• Thiết lập chế độ ghi chép sổ sách theo dõi sát sao lượng hàng hóa xuất - nhập - tồn kho hàng ngày, báo cáo định kỳ cho cơ quan quản lý trực tiếp để phục vụ công tác thanh tra, giám sát.

Biện pháp xử lý vi phạm và chế tài áp dụng

• Mọi hành vi vi phạm quy định về quản lý, phân phối xăng dầu như đầu cơ tích trữ, buôn lậu, làm giả phiếu mua hàng hoặc móc ngoặc tuồn xăng dầu ra thị trường tự do đều bị xử lý nghiêm khắc.
• Các cá nhân, thủ kho, nhân viên bán hàng thiếu trách nhiệm gây thất thoát, hư hỏng hoặc hao hụt xăng dầu vượt quá định mức cho phép phải bồi thường thiệt hại vật chất và chịu các hình thức kỷ luật hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng của vụ việc.

Thông tư 490-VT/QL-1979 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành năm 1979. Các quy định trước đây của Bộ Vật tư và các ngành liên quan trái với hướng dẫn tại Thông tư này đều bãi bỏ.