Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT được ban hành bởi Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, có hiệu lực thi hành từ ngày 13 tháng 8 năm 2014, quy định chi tiết một số nội dung quan trọng về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Thông tư này quy định chi tiết một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của pháp luật đất đai.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đất đai; cơ quan chuyên môn về tài nguyên và môi trường; tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng; người sử dụng đất theo quy định tại Điều 5 của Luật Đất đai khi Nhà nước thu hồi đất; và các tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại khi thu hồi đất

Việc xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại được thực hiện dựa trên các căn cứ pháp lý và chứng từ thực tế:

• Hồ sơ, chứng từ chứng minh: Làm căn cứ xác định người sử dụng đất đã thực tế đầu tư vào đất. Các giấy tờ bao gồm: văn bản, hợp đồng thuê hoặc khoán san lấp mặt bằng, tôn tạo đất, cải tạo đất, chống xói mòn, chống xâm thực, xây dựng, gia cố nền đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh; văn bản thanh lý hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán đối với từng khoản chi phí đã đầu tư; các văn bản, hợp đồng khác có liên quan được xác lập tại thời điểm đầu tư.
• Trường hợp thiếu giấy tờ: Nếu người có đất thu hồi không có đủ các loại giấy tờ nêu trên nhưng thực tế đã có đầu tư vào đất, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ căn cứ vào tình hình cụ thể tại địa phương để quyết định phương án xác định chi phí đầu tư vào đất còn lại.
• Nguyên tắc tính toán: Việc xác định giá trị chi phí đầu tư còn lại phải căn cứ vào đơn giá, định mức kinh tế - kỹ thuật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Đối với các khoản chi phí đầu tư thực hiện qua nhiều lần, nhiều năm thì được cộng dồn chi phí của tất cả các lần, các năm đó để tính toán.

Tái định cư trên diện tích đất còn lại của thửa đất có nhà ở

Khi Nhà nước thu hồi đất, việc chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất ở để tái định cư đối với phần diện tích đất nông nghiệp còn lại không được công nhận là đất ở được quy định như sau:

• Chỉ được phép thực hiện chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất ở để tái định cư nếu phần diện tích đất còn lại của thửa đất bị thu hồi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tách thửa theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có đất thu hồi.
• Trường hợp phần diện tích đất còn lại không đủ điều kiện tách thửa theo quy định, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ quyết định thu hồi hoặc người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng phần diện tích đất còn lại theo đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.
• Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với phần diện tích đất còn lại không đủ điều kiện tách thửa phải được thể hiện rõ ràng và đầy đủ trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Xác định diện tích đất nông nghiệp để tính hỗ trợ ổn định đời sống

Công tác xác định diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để làm căn cứ tính hỗ trợ ổn định đời sống được thực hiện theo các nguyên tắc:

• Diện tích đất nông nghiệp thu hồi được xác định theo từng quyết định thu hồi đất cụ thể của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tuyệt đối không cộng dồn diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi từ các quyết định thu hồi đất trước đó.
• Diện tích đất nông nghiệp được hỗ trợ là diện tích do hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng trong phạm vi xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi tại thời điểm quyết định thu hồi đất, bao gồm: Đất nông nghiệp có nguồn gốc được Nhà nước giao ổn định lâu dài; đất nông nghiệp do hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng thuộc đối tượng đủ điều kiện giao đất nhưng chưa được giao và đang sử dụng do nhận chuyển nhượng, nhận thừa kế, được tặng cho, khai hoang hợp pháp được UBND cấp xã xác nhận đang trực tiếp sản xuất; đất nông nghiệp nhận giao khoán từ các nông, lâm trường quốc doanh (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên diện tích đất đó.
• Trường hợp hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi dưới 30% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng nhưng việc thu hồi gây ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương để quyết định các biện pháp hỗ trợ khác cho phù hợp.

Chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với cán bộ, công chức, viên chức sử dụng đất nông nghiệp

Quy định phân loại đối tượng cán bộ, công chức, viên chức khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp:

• Đối với cán bộ, công chức, viên chức (đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) đang sử dụng đất nông nghiệp do nhận chuyển quyền sử dụng đất hợp pháp: Khi Nhà nước thu hồi đất, đối tượng này được bồi thường về đất theo quy định nhưng không được hưởng các khoản hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm.
• Đối với hộ gia đình hỗn hợp (vừa có nhân khẩu là cán bộ, công chức, viên chức, vừa có nhân khẩu không phải là cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp sản xuất nông nghiệp): Khi thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, những nhân khẩu không phải là cán bộ, công chức, viên chức sẽ được hưởng đầy đủ các khoản hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm quy định mức hỗ trợ cụ thể cho phù hợp với điều kiện địa phương.

Giấy tờ xác định việc đã nộp tiền để được sử dụng đất không đúng thẩm quyền trước ngày 01/07/2004

Để được xem xét bồi thường, hỗ trợ, việc xác định người sử dụng đất đã nộp tiền cho cơ quan, tổ chức khi được giao đất không đúng thẩm quyền phải dựa trên một trong các giấy tờ sau:

• Biên lai, phiếu thu, hóa đơn thu tiền sử dụng đất hoặc tiền đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng theo Quyết định số 186/HĐBT ngày 31 tháng 5 năm 1990 của Hội đồng Bộ trưởng.
• Biên lai, phiếu thu, hóa đơn thu tiền được lập theo đúng quy định của Bộ Tài chính tại thời điểm thu tiền.
• Biên lai, phiếu thu, hóa đơn hoặc các loại giấy tờ khác do Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan, tổ chức giao đất không đúng thẩm quyền lập tại thời điểm thu tiền.
• Giấy tờ biên nhận thu tiền của Ủy ban nhân dân cấp xã, hợp tác xã hoặc cơ quan, tổ chức giao đất không đúng thẩm quyền cấp cho hộ gia đình, cá nhân tại thời điểm thu tiền.
• Trường hợp người dân đã nộp tiền nhưng giấy tờ chỉ còn lưu tại cơ quan, tổ chức đã thu tiền hoặc cơ quan liên quan, các cơ quan này có trách nhiệm cung cấp giấy tờ đang lưu giữ cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường hoặc cho người sử dụng đất để hoàn thiện phương án bồi thường.

Tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành tiểu dự án riêng

Việc tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành một tiểu dự án độc lập được thực hiện như sau:

• Thời điểm thực hiện: Việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành tiểu dự án riêng được quyết định tại thời điểm xét duyệt hoặc chấp thuận dự án đầu tư.
• Yêu cầu thực hiện: Tiểu dự án sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt sẽ hoạt động độc lập nhưng phải bảo đảm tiến độ thực hiện chung của toàn bộ dự án đầu tư.

Thẩm tra Khung chính sách và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Quy trình thẩm tra và xây dựng phương án bồi thường đối với các dự án lớn:

• Thẩm tra Khung chính sách: Trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Bộ hoặc ngành chủ quản dự án đầu tư phải gửi hồ sơ đến Bộ Tài nguyên và Môi trường để thẩm tra. Hồ sơ gồm văn bản đề nghị, dự thảo Tờ trình, dự thảo Khung chính sách và quyết định chủ trương đầu tư. Thời hạn thẩm tra và trả lời bằng văn bản của Bộ Tài nguyên và Môi trường là không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
• Nội dung phương án bồi thường của Bộ, ngành: Phương án do Bộ, ngành lập, thẩm định và phê duyệt phải bao gồm đầy đủ các nội dung: diện tích từng loại đất dự kiến thu hồi; dự kiến số lượng tổ chức, hộ gia đình bị ảnh hưởng; dự toán kinh phí và nguồn vốn thực hiện; địa điểm, diện tích và phương thức tái định cư; tiến độ thực hiện và kế hoạch bàn giao mặt bằng. Phương án phải chi tiết đến từng địa phương và bao gồm cả khu vực thu hồi đất để xây dựng khu tái định cư tập trung (nếu có).

Di chuyển công trình và xử lý tài sản của tổ chức khi thu hồi đất

Quy định về việc di dời công trình công cộng, tôn giáo và xử lý tài sản của tổ chức:

• Di chuyển công trình: Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền thu hồi đất có trách nhiệm thông báo thời gian, tiến độ di dời cho tổ chức, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo đang quản lý sử dụng công trình biết để di chuyển; thời điểm thông báo di chuyển công trình đồng thời với thời điểm thông báo thu hồi đất. Người quản lý công trình có trách nhiệm thực hiện di dời và bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.
• Xử lý tài sản của tổ chức không được bồi thường về đất: Khi Nhà nước thu hồi đất của tổ chức bị thiệt hại về tài sản do Nhà nước giao quản lý và phải di dời, tổ chức được phép sử dụng tiền bồi thường tài sản để đầu tư tại cơ sở mới theo dự án được duyệt. Đối với tổ chức sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước hoặc đất giao không thu tiền, thuê đất trả tiền hàng năm thì không được bồi thường về đất; tuy nhiên, nếu phải di dời sẽ được hỗ trợ bằng tiền theo dự án đầu tư được duyệt, mức hỗ trợ tối đa không vượt quá mức bồi thường về đất đối với diện tích đất bị thu hồi và do tổ chức, cá nhân được giao đất, cho thuê đất chi trả.

Thẩm định phương án bồi thường và Điều khoản chuyển tiếp

Công tác thẩm định và xử lý các trường hợp chuyển tiếp giữa các thời kỳ luật đất đai:

• Thẩm định phương án: Sở Tài nguyên và Môi trường (đối với cấp tỉnh) và Phòng Tài nguyên và Môi trường (đối với cấp huyện) có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi trình Ủy ban nhân dân cùng cấp phê duyệt.
• Điều khoản chuyển tiếp: Đối với các dự án đã có quyết định thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường trước ngày 01 tháng 7 năm 2014 nhưng chưa thực hiện chi trả tiền bồi thường, việc xử lý chậm chi trả được áp dụng theo quy định của pháp luật đất đai trước ngày 01 tháng 7 năm 2014. Đối với dự án đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Khung chính sách nhưng chưa phê duyệt phương án bồi thường cho toàn bộ dự án tính đến ngày 01 tháng 7 năm 2014, Bộ, ngành chủ quản có trách nhiệm rà soát lại phương án để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Hiệu lực thi hành và Trách nhiệm thực hiện

Thông tư 37/2014/TT-BTNMT chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 13 tháng 8 năm 2014. Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện Thông tư này. Trong quá trình triển khai, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ Tài nguyên và Môi trường để xem xét, giải quyết.