Thông tư 23/2012/TT-NHNN do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành quy định chi tiết về chế độ điều hòa tiền mặt trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước và các giao dịch tiền mặt giữa Ngân hàng Nhà nước với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Thông tư này áp dụng đối với các đối tượng và phạm vi cụ thể sau:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định về chế độ điều hòa tiền mặt trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các giao dịch tiền mặt giữa Ngân hàng Nhà nước với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước, và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
• Đối tượng áp dụng: Các đơn vị thuộc hệ thống Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước, cùng các tổ chức và cá nhân có quan hệ giao dịch tiền mặt với Ngân hàng Nhà nước (gọi chung là khách hàng).

Nghiệp vụ phát hành và các quỹ tiền mặt trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước

Ngân hàng Nhà nước thực hiện việc phát hành tiền vào lưu thông và thu tiền từ lưu thông về thông qua hoạt động thu, chi tiền mặt và các hoạt động nghiệp vụ khác. Việc điều hòa tiền mặt được tổ chức thông qua hai loại quỹ chính:

• Quỹ dự trữ phát hành: Bao gồm tiền mới in, đúc nhập từ các cơ sở in, đúc tiền và tiền nhập từ Quỹ nghiệp vụ phát hành (gồm các loại tiền thu hồi từ lưu thông, kể cả tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, tiền đình chỉ lưu hành). Quỹ này được quản lý tại các kho tiền Trung ương và kho tiền Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Quỹ nghiệp vụ phát hành: Bao gồm tiền nhập từ Quỹ dự trữ phát hành và tiền thu hồi từ lưu thông (kể cả tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, tiền đình chỉ lưu hành). Quỹ này được quản lý tại kho tiền Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước và các kho tiền Ngân hàng Nhà nước chi nhánh.

Chế độ điều hòa tiền mặt và thẩm quyền quản lý quỹ

Công tác điều hòa tiền mặt được thực hiện nghiêm ngặt thông qua các quy định về xuất, nhập quỹ và phân cấp thẩm quyền rõ ràng:

• Hoạt động xuất, nhập Quỹ dự trữ phát hành: Thực hiện giữa các kho tiền Trung ương với nhau; giữa kho tiền Trung ương với kho tiền Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và ngược lại; giữa các Ngân hàng Nhà nước chi nhánh với nhau; giữa Kho tiền Trung ương tại Hà Nội với Quỹ nghiệp vụ phát hành tại Sở Giao dịch; giữa Quỹ dự trữ phát hành với Quỹ nghiệp vụ phát hành tại cùng chi nhánh; xuất tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông hoặc đình chỉ lưu hành để tiêu hủy; nhập tiền mới công bố lưu hành hoặc tiền mới in, đúc từ cơ sở sản xuất.
• Thẩm quyền ký lệnh xuất, nhập Quỹ dự trữ phát hành: Cục trưởng Cục Phát hành và Kho quỹ có thẩm quyền ký lệnh điều chuyển tiền mặt thuộc Quỹ dự trữ phát hành trong hệ thống đối với các trường hợp điều chuyển giữa các kho tiền Trung ương, giữa kho Trung ương với chi nhánh, xuất tiêu hủy, nhập tiền mới công bố hoặc tiền mới in, đúc. Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh được ký lệnh xuất, nhập tiền mặt giữa Quỹ dự trữ phát hành và Quỹ nghiệp vụ phát hành do chính chi nhánh đó quản lý.
• Kế hoạch điều hòa Quỹ dự trữ phát hành: Căn cứ vào nhu cầu thu, chi tiền mặt, diện tích và điều kiện an toàn của kho tiền cùng dự báo tình hình, Cục trưởng Cục Phát hành và Kho quỹ trình Thống đốc Ngân hàng Nhà nước phê duyệt kế hoạch điều chuyển tiền mặt giữa các kho tiền Trung ương và tổ chức thực hiện điều chuyển trong toàn hệ thống.
• Định mức Quỹ nghiệp vụ phát hành: Cục trưởng Cục Phát hành và Kho quỹ phê duyệt định mức tồn Quỹ nghiệp vụ phát hành tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và Sở Giao dịch định kỳ 3 tháng một lần hoặc đột xuất. Các đơn vị này không được để tồn quỹ vượt định mức đã phê duyệt (định mức chỉ tính đối với các loại tiền đủ tiêu chuẩn lưu thông).

Quy định về giao dịch tiền mặt với khách hàng

Hoạt động giao dịch tiền mặt giữa Ngân hàng Nhà nước với các tổ chức tín dụng và khách hàng được điều chỉnh cụ thể nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả:

• Phương thức giao dịch: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và Sở Giao dịch thực hiện giao dịch thông qua hoạt động thu, chi tiền mặt. Trường hợp tổ chức tín dụng có nhiều chi nhánh trên cùng địa bàn, giao dịch sẽ được thực hiện qua một đơn vị đầu mối do tổ chức tín dụng lựa chọn, đảm bảo đáp ứng các điều kiện về an toàn kho quỹ và nhu cầu của các chi nhánh khác.
• Tần suất và thời gian giao dịch: Các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước được giao dịch tiền mặt với Ngân hàng Nhà nước chi nhánh hoặc Sở Giao dịch tối đa 2 lần/ngày và phải thông báo trước thời điểm giao dịch ít nhất 2 giờ. Các nhu cầu khẩn cấp, đột xuất sẽ do Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh hoặc Giám đốc Sở Giao dịch xem xét quyết định. Giám đốc các đơn vị này cũng chịu trách nhiệm hướng dẫn cụ thể về thời gian giao dịch và thời điểm ngừng giao dịch cuối ngày để khóa sổ, kiểm kê.

Trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan

Văn bản phân định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong việc thực hiện chế độ điều hòa và giao dịch tiền mặt:

• Cục Phát hành và Kho quỹ: Chịu trách nhiệm trước Thống đốc về kết quả điều hòa tiền mặt, đảm bảo cung ứng đủ tiền mặt cho toàn hệ thống; thực hiện báo cáo Thống đốc hàng tháng và hướng dẫn, kiểm tra việc thi hành quy định.
• Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước: Đảm bảo đáp ứng nhu cầu tiền mặt của khách hàng dựa trên số dư tài khoản tiền gửi; lập dự báo tình hình thu, chi tiền mặt hàng quý gửi Cục Phát hành và Kho quỹ chậm nhất vào ngày 5 của tháng đầu quý tiếp theo; thường xuyên kiểm tra tình hình thu, chi trên địa bàn để xác định cơ cấu tiền mặt chi ra lưu thông.
• Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài: Chấp hành nghiêm túc các quy định về giao dịch tiền mặt và thực hiện báo cáo thống kê hoạt động ngân quỹ theo quy định hiện hành.

Hiệu lực thi hành và Tổ chức thực hiện

Thông tư 23/2012/TT-NHNN có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24 tháng 9 năm 2012. Thông tư này thay thế hoàn toàn Quyết định số 25/2008/QĐ-NHNN ngày 08 tháng 09 năm 2008 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành Chế độ điều hòa tiền mặt, xuất nhập Quỹ dự trữ phát hành, Quỹ nghiệp vụ phát hành trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước.

Chánh Văn phòng Ngân hàng Nhà nước, Cục trưởng Cục Phát hành và Kho quỹ, Thủ trưởng các đơn vị liên quan thuộc Ngân hàng Nhà nước, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc (Giám đốc) các tổ chức tín dụng, Giám đốc chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Giám đốc Kho bạc Nhà nước chịu trách nhiệm tổ chức thi hành Thông tư này.