Thông báo 152/TB-VPCP năm 2024 truyền đạt ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà - Trưởng ban Ban Chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ hai Ban Chỉ đạo xây dựng, thực hiện Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và các dự án đường sắt quan trọng quốc gia. Đây là văn bản chỉ đạo mang tính chiến lược, định hình lộ trình và phương án phát triển hệ thống đường sắt hiện đại của Việt Nam.

Tầm quan trọng và mục tiêu chiến lược của dự án

Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế của đất nước. Dự án hướng tới các mục tiêu cốt lõi:

• Tạo động lực phát triển kinh tế mới, kết nối các cực tăng trưởng, các hành lang kinh tế trọng điểm và tối ưu hóa năng lực vận tải quốc gia.
• Tái cơ cấu thị phần vận tải theo hướng hiện đại, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
• Góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam về giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 thông qua việc phát triển phương thức vận tải xanh, thân thiện với môi trường.

Định hướng quy hoạch và lựa chọn kịch bản phát triển

Về phương án kỹ thuật và kịch bản đầu tư, kết luận nêu rõ yêu cầu nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá toàn diện để lựa chọn phương án tối ưu nhất:

• Tốc độ thiết kế: Tập trung nghiên cứu kịch bản phát triển đường sắt tốc độ cao với vận tốc thiết kế khoảng 350 km/h. Đây là xu thế chung của thế giới, đảm bảo tính hiện đại, tầm nhìn dài hạn và khả năng cạnh tranh vượt trội so với các phương thức vận tải khác như hàng không và đường bộ.
• Công năng khai thác: Xác định đường sắt tốc độ cao chủ yếu phục vụ vận chuyển hành khách, đồng thời có khả năng dự phòng hoặc kết hợp vận tải hàng hóa khi có nhu cầu và trong các tình huống khẩn cấp. Song song đó, hệ thống đường sắt hiện hữu sẽ được cải tạo, nâng cấp để chuyên dụng chở hàng hóa.
• Tính kết nối: Đảm bảo kết nối đồng bộ với các phương thức vận tải khác như đường bộ, đường thủy, hàng không và kết nối liên vùng, liên quốc gia (đặc biệt là kết nối với mạng lưới đường sắt Trung Quốc và các nước trong khu vực).

Giải pháp về công nghệ, nguồn vốn và phát triển công nghiệp đường sắt

Để đảm bảo tính khả thi và tự chủ trong tương lai, Thông báo 152/TB-VPCP định hướng rõ các giải pháp then chốt:

• Chuyển giao công nghệ: Lựa chọn công nghệ hiện đại nhưng phải đi kèm với điều khoản chuyển giao công nghệ. Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ từ khâu vận hành, bảo trì đến sản xuất một số linh kiện, toa xe.
• Phát triển nguồn nhân lực: Xây dựng đề án đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ngành đường sắt một cách bài bản, đi trước một bước để sẵn sàng tiếp nhận, quản lý và vận hành dự án khi hoàn thành.
• Phương án tài chính: Xác định nguồn vốn đầu tư công (ngân sách nhà nước) đóng vai trò chủ đạo và quyết định. Đồng thời, nghiên cứu các cơ chế huy động nguồn vốn hợp pháp khác, bao gồm cả hình thức đối tác công tư (PPP) đối với các hạng mục nhà ga, dịch vụ logistics để giảm áp lực cho ngân sách.

Phân công nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ, ngành liên quan

Phó Thủ tướng giao nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị nhằm đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị hồ sơ trình Bộ Chính trị và Quốc hội:

• Bộ Giao thông vận tải: Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành khẩn trương hoàn thiện Đề án chủ trương đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; tiếp thu ý kiến của các thành viên Ban Chỉ đạo để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.
• Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Phối hợp thẩm định, tham mưu về nguồn vốn đầu tư, phương án phân bổ vốn trung hạn và các cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút đầu tư.
• Bộ Tài chính: Đánh giá tác động của dự án đến nợ công, trần nợ công và khả năng cân đối ngân sách nhà nước trong các giai đoạn.
• Các địa phương có dự án đi qua: Chủ động rà soát quy hoạch tỉnh, quản lý chặt chẽ quỹ đất quy hoạch dành cho đường sắt tốc độ cao và các ga đô thị (TOD) để tối ưu hóa giá trị gia tăng từ đất đai.