Sắc lệnh số 57 do Chủ tịch nước Hồ Chí Minh ký ban hành quy định chi tiết về việc tổ chức cơ cấu bộ máy hoạt động của các Bộ thuộc Chính phủ Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý đặt nền móng cho việc thiết lập hệ thống hành chính nhà nước thống nhất, phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng bộ phận cấu thành trong mỗi Bộ nhằm bảo đảm hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước.

Phạm vi áp dụng của Sắc lệnh bao gồm toàn bộ các Bộ thuộc Chính phủ Việt Nam. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các Bộ trưởng, Thứ trưởng, các chức danh lãnh đạo hành chính, công chức, viên chức và nhân viên làm việc tại Văn phòng Bộ, các Nha chuyên môn, cơ quan Thanh tra và Ban cố vấn của các Bộ.

Cơ cấu tổ chức tổng thể của một Bộ

Theo quy định tại Sắc lệnh, cơ cấu tổ chức trong mỗi Bộ của Chính phủ Việt Nam được thiết lập thống nhất bao gồm các bộ phận sau:

• Văn phòng Bộ: Cơ quan trực tiếp giúp việc cho Bộ trưởng và Thứ trưởng.
• Các Nha: Các đơn vị chuyên môn, nghiệp vụ trực thuộc Bộ.
• Cơ quan Thanh tra: Thiết lập tùy theo nhu cầu thực tế của từng Bộ để thực hiện chức năng kiểm soát.
• Ban cố vấn: Tổ chức tư vấn chuyên môn cho Bộ trưởng khi cần thiết.

Quy định chi tiết về Văn phòng Bộ

Văn phòng Bộ là cơ quan hạt nhân, có vai trò hỗ trợ trực tiếp cho công tác điều hành của lãnh đạo Bộ với các quy định cụ thể:

• Nhiệm vụ và nhân sự: Nhân viên Văn phòng là những người trực tiếp giúp việc Bộ trưởng hoặc Thứ trưởng về phần nhiệm vụ chính trị.
• Định biên nhân sự cao cấp tối đa: Số lượng nhân sự cao cấp tại Văn phòng được giới hạn nghiêm ngặt để tránh cồng kềnh, bao gồm tối đa: 01 Đổng lý Văn phòng, 01 Chánh Văn phòng, 01 Phó Văn phòng, 01 Bí thư và 03 Tham chính Văn phòng. Trường hợp đặc biệt muốn tăng thêm nhân sự phải có Sắc lệnh riêng chỉ định.
• Thẩm quyền bổ nhiệm: Đổng lý Văn phòng và Chánh Văn phòng do Sắc lệnh bổ nhiệm dựa trên đề nghị của Bộ trưởng và phải được thông qua Hội đồng Chính phủ. Các chức vụ khác thuộc Văn phòng do Bộ trưởng ra nghị định chỉ định sau khi đã thống nhất với Bộ trưởng Bộ Nội vụ (Nha công chức) và Bộ trưởng Bộ Tài chính về đẳng cấp và lương bổng.
• Chế độ làm việc và nhiệm kỳ: Nhân viên Văn phòng chỉ giữ chức vụ trong thời hạn Bộ trưởng bổ nhiệm họ tại chức. Nếu là tư nhân, họ sẽ coi như từ chức cùng thời điểm Bộ trưởng thôi việc. Nếu là công chức, họ sẽ được trả lại ngạch cũ để nhận nhiệm vụ khác.
• Chế độ đãi ngộ: Nhân viên là tư nhân được hưởng phụ cấp theo Sắc lệnh riêng do Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính đề xuất. Nhân viên là công chức được giữ nguyên lương ngạch cũ và có thể được hưởng thêm phụ cấp chức vụ.

Quy định về các Nha chuyên môn và chức danh Đổng lý sự vụ

Để điều hành công việc hành chính và chuyên môn sâu, Sắc lệnh quy định cơ cấu quản lý các Nha như sau:

• Chức danh Đổng lý sự vụ: Mỗi Bộ thiết lập một chức Đổng lý sự vụ và nếu cần thiết có thể thêm tối đa 02 Phó đổng lý sự vụ để giúp Bộ trưởng điều hành toàn bộ công việc hành chính và chuyên môn trong Bộ. Chức danh này có thể chọn từ công chức cao cấp hoặc tư nhân, do Sắc lệnh bổ nhiệm theo đề nghị của Bộ trưởng và thông qua Hội đồng Chính phủ.
• Tính liên tục của bộ máy hành chính: Đổng lý sự vụ và Phó đổng lý sự vụ có nhiệm vụ bảo đảm sự liên tục của công việc hành chính trong Bộ, do đó không bắt buộc phải từ chức khi thay đổi Bộ trưởng. Tuy nhiên, Bộ trưởng mới vẫn giữ quyền bổ nhiệm người khác thay thế.
• Chế độ lương bổng của Đổng lý sự vụ: Nếu là tư nhân sẽ hưởng lương theo sắc lệnh riêng. Nếu là công chức sẽ giữ nguyên lương ngạch cũ nếu cao hơn lương ấn định, hoặc được bù phần chênh lệch nếu lương ngạch cũ thấp hơn lương ấn định của chức vụ mới.
• Quản trị các Nha: Mỗi Nha do một Giám đốc Nha quản trị (bổ nhiệm bằng Sắc lệnh thông qua Hội đồng Chính phủ). Các Nha quan trọng có thể có thêm Phó Giám đốc do Bộ trưởng ra nghị định bổ nhiệm.

Quy định về Cơ quan Thanh tra và Ban cố vấn

Sắc lệnh cho phép linh hoạt thành lập các cơ quan hỗ trợ giám sát và tư vấn:

• Nha Thanh tra: Được thành lập khi cần thiết, do một Tổng thanh tra điều khiển cùng các thanh tra viên giúp việc (tất cả do Sắc lệnh bổ nhiệm sau khi thông qua Hội đồng Chính phủ). Nhiệm vụ của Nha Thanh tra là kiểm soát toàn diện hoạt động của các cơ quan trực thuộc Bộ ở mọi cấp.
• Ban cố vấn: Được thành lập để trợ giúp ý kiến chuyên môn cho Bộ trưởng, các thành viên Cố vấn do Bộ trưởng ra nghị định bổ nhiệm.

Chế độ phụ cấp di chuyển khi đi công tác

Khi đi kinh lý hoặc công cán ngoài Thủ đô, các chức danh trong Bộ được hưởng phụ cấp di chuyển phân theo các hạng cụ thể:

• Hạng nhất A: Áp dụng cho các chức danh Đổng lý Văn phòng, Chánh Văn phòng, Tổng thanh tra, Thanh tra, Đổng lý sự vụ, Phó đổng lý sự vụ, Giám đốc các Nha.
• Hạng nhất B: Áp dụng cho Phó Văn phòng, Bí thư, Phó giám đốc các Nha, Cố vấn.
• Hạng nhì A: Áp dụng cho Tham chính Văn phòng.
• Nguyên tắc bảo lưu: Trường hợp công chức có trật tự ngạch bậc cao hơn hạng quy định của chức vụ đang giữ thì vẫn được giữ nguyên quyền lợi theo hạng cũ cao hơn đó.

Hiệu lực thi hành

Các Bộ trưởng chịu trách nhiệm thi hành nghiêm túc các quy định tại Sắc lệnh này kể từ ngày ban hành.