Sắc lệnh số 10/SL do Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành quy định về chế độ khai thác các mỏ trên toàn lãnh thổ, nhằm thiết lập trật tự quản lý tài nguyên khoáng sản quốc gia và bảo vệ quyền lợi của đất nước trong tình hình mới.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Sắc lệnh áp dụng đối với mọi hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác và chuyển nhượng khoáng quyền liên quan đến các mỏ khoáng sản tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các cá nhân có quốc tịch Việt Nam, các công ty kinh doanh được thành lập hợp pháp theo luật pháp Việt Nam, cùng các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực kinh tế, tài chính và tư pháp.

Nguyên tắc chung về khoáng quyền và điều kiện tiên quyết

• Mọi hoạt động liên quan đến khoáng quyền (bao gồm tìm kiếm, khai thác, chuyển nhượng) bắt buộc phải được Chính phủ cho phép theo các điều kiện quy định trong Việt Nam khoáng luật. Không cá nhân hay tổ chức nào được tự ý thực hiện các hoạt động này khi chưa có sự phê duyệt chính thức.
• Quyền khai thác một khu mỏ chỉ được cấp trong một thời hạn nhất định tùy theo từng trường hợp cụ thể. Khi hết thời hạn quy định, khu mỏ phải được hoàn trả lại cho Nhà nước quản lý.
• Để được quyền tìm kiếm và khai thác mỏ, bước đầu tiên tư nhân phải được Chính phủ cấp giấy phép công nhận tư cách có thể được hưởng khoáng quyền về mỏ. Giấy phép này có thời hạn giá trị trong vòng ba năm.

Quy định về hoạt động tìm kiếm mỏ

• Tư nhân muốn tìm kiếm mỏ phải sở hữu giấy phép tìm kiếm, trong đó ghi rõ khu vực tìm kiếm cụ thể. Khu vực tìm kiếm được quy định là một hình vuông có các cạnh hướng theo các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, với chiều dài mỗi cạnh là ba kilômét.
• Giấy phép tìm kiếm mỏ có thời hạn hiệu lực tối đa là ba năm.
• Để tránh tình trạng đầu cơ tài nguyên, mỗi cá nhân hoặc tổ chức không được sở hữu quá năm giấy phép tìm kiếm (không tính các nhượng khu đã xin được cấp phép khai thác).

Điều kiện và thủ tục cấp nhượng khu khai thác mỏ

• Để được hưởng quyền khai thác trong một nhượng khu, tư nhân phải nộp đơn và chứng minh đầy đủ bốn điều kiện cốt lõi bao gồm: là công dân Việt Nam hoặc công ty thành lập hợp pháp theo đúng luật lệ Việt Nam về kinh doanh; có giấy phép tìm kiếm tại chính khu mỏ xin nhượng khu; đã tiến hành thăm dò thử nghiệm chứng minh mỏ có trữ lượng khoáng chất đáng khai thác; và có đủ năng lực tài chính cũng như chuyên môn kỹ thuật để thực hiện khai thác.
• Chính phủ giữ toàn quyền quyết định việc chấp thuận hoặc bác bỏ đơn xin nhượng khu. Nếu được chấp thuận, Chính phủ sẽ ban hành một sắc lệnh cấp nhượng khu kèm theo điều lệ quy định chi tiết các điều kiện kèm theo.
• Trường hợp đơn bị bác bỏ do thiếu năng lực tài chính hoặc chuyên môn nhưng người nộp đơn đã có công tìm kiếm và thăm dò, tư nhân đó có thể được xem xét thưởng một khoản tiền xứng đáng.
• Nhượng khu khai thác được giới hạn theo hình chữ nhật, các cạnh hướng theo các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc với diện tích tối đa không vượt quá 400 héc-ta. Thời hạn khai thác do sắc lệnh cấp nhượng khu quy định cụ thể cho từng trường hợp.
• Mỗi đối tượng không được sở hữu quá năm nhượng khu hoặc chung quyền lợi trong quá mười nhượng khu.

Quyền hạn của Nhà nước và nghĩa vụ của chủ khoáng quyền

• Vì lợi ích chung của quốc gia, Chính phủ có quyền thu hồi một phần hoặc toàn bộ nhượng khu đã cấp trước khi hết hạn. Việc bồi thường thiệt hại khi thu hồi sẽ được xem xét tùy theo từng trường hợp cụ thể.
• Mọi giao dịch chuyển nhượng khoáng quyền giữa các bên bắt buộc phải có sự cho phép trước từ phía Chính phủ.
• Chủ khoáng quyền có nghĩa vụ phải hoạt động khai thác một cách đầy đủ và liên tục. Nếu không hoạt động hiệu quả, giấy phép khai thác có thể bị thu hồi.
• Bên cạnh các nghĩa vụ thuế thông thường, các nhượng khu khai thác mỏ phải nộp thêm thuế diện tích và thuế sản xuất cho ngân sách nhà nước.
• Hoạt động khai khoáng phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ từ cơ quan nhà nước về mặt chuyên môn (để bảo vệ tài nguyên mỏ và an toàn lao động cho công nhân) cũng như về mặt kinh tế (để đảm bảo phù hợp với kế hoạch kinh tế chung của Chính phủ).
• Bất kỳ hành vi vi phạm các điều khoản của Sắc lệnh này hoặc các quy định của Việt Nam khoáng luật đều sẽ bị truất quyền khai thác và có thể bị truy tố trước pháp luật.

Điều khoản thi hành và chuyển tiếp

• Các chi tiết cụ thể về chế độ khai thác mỏ sẽ được quy định chi tiết trong Việt Nam khoáng luật. Trong thời gian đạo luật này chưa được ban hành, tất cả các thể lệ trước đây trái với Sắc lệnh này đều bị bãi bỏ.
• Tất cả các khoáng quyền đã được cấp trước khi Sắc lệnh này ban hành đều phải tiến hành xét lại theo các quy định mới. Những trường hợp đặc biệt phát sinh trong quá trình xét lại sẽ do một sắc lệnh riêng biệt quyết định.
• Các Bộ trưởng Bộ Kinh tế, Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm thi hành Sắc lệnh này. Sắc lệnh được ký ban hành bởi Chủ tịch nước Hồ Chí Minh.