Quyết định 481/QĐ-TTg năm 2010 do Thủ tướng Chính phủ ban hành là một chính sách quan trọng nhằm can thiệp và bình ổn thị trường cà phê trong nước trước những biến động bất lợi của giá cả thế giới niên vụ 2009 – 2010. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và phân tích chuyên sâu các nội dung cốt lõi của văn bản pháp luật này.

Chủ trương và cơ chế hỗ trợ mua tạm trữ cà phê

Quyết định quy định rõ các chỉ tiêu kỹ thuật và tài chính đối với việc mua tạm trữ cà phê niên vụ 2009 – 2010 nhằm bảo vệ quyền lợi của người nông dân và ổn định xuất khẩu:

• Sản lượng mua tạm trữ tối đa: Cho phép thu mua tạm trữ tối đa 200.000 tấn cà phê sản xuất trong niên vụ 2009 – 2010.
• Thời hạn thu mua: Việc mua tạm trữ được thực hiện trong khoảng thời gian từ ngày 15 tháng 4 năm 2010 đến ngày 15 tháng 7 năm 2010.
• Chính sách hỗ trợ lãi suất: Nhà nước thực hiện hỗ trợ lãi suất với mức 6%/năm đối với số lượng cà phê mua tạm trữ thực tế.
• Thời gian hỗ trợ lãi suất tối đa: Thời gian được hưởng hỗ trợ lãi suất tối đa là 6 tháng, tính từ ngày 15 tháng 4 năm 2010 đến ngày 15 tháng 10 năm 2010. Nguồn kinh phí hỗ trợ này do ngân sách nhà nước cấp chi trả.

Phân công trách nhiệm quản lý và giám sát thu mua

Để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của chính sách, Chính phủ giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan bộ, ngành và địa phương:

• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Ủy ban nhân dân các tỉnh có sản lượng cà phê lớn và Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa) để xác định lượng cà phê cần mua tạm trữ cụ thể cho từng vùng và chỉ định các doanh nghiệp đủ năng lực thực hiện.
• Ngăn ngừa trục lợi chính sách: Các cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm giám sát chặt chẽ, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng các doanh nghiệp không thực hiện mua mới mà dùng thủ thuật "đảo kho" cà phê có sẵn để trục lợi tiền hỗ trợ lãi suất.
• Cơ chế thị trường: Các doanh nghiệp được chỉ định phải thực hiện việc mua cà phê theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm hoàn toàn về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình.
• Ủy ban nhân dân các tỉnh có cà phê: Chủ động phối hợp với các Bộ ngành và Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam để giám sát trực tiếp quá trình thu mua tại địa bàn và việc thực hiện hỗ trợ lãi suất đúng đối tượng, đúng quy định.

Chính sách tín dụng và hỗ trợ tài chính

Nguồn vốn và cơ chế giải ngân là yếu tố quyết định sự thành công của chiến dịch thu mua tạm trữ, do đó vai trò của ngành ngân hàng và tài chính được quy định rất cụ thể:

• Bộ Tài chính: Có trách nhiệm bố trí nguồn kinh phí kịp thời từ ngân sách nhà nước, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình, thủ tục hỗ trợ lãi suất 6%/năm.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Chỉ định các ngân hàng thương mại cụ thể tham gia chương trình cho vay mua cà phê tạm trữ; chỉ đạo các ngân hàng này cân đối, chuẩn bị đầy đủ nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu vay của doanh nghiệp.
• Hỗ trợ trực tiếp cho hộ trồng cà phê: Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo thực hiện việc cơ cấu lại thời hạn nợ, giãn nợ đối với các khoản vay đến hạn của các hộ dân trồng cà phê đang gặp khó khăn chưa trả được nợ. Đồng thời, tiếp tục tạo điều kiện cho vay mới để người dân có vốn đầu tư sản xuất cho vụ mùa tiếp theo.

Định hướng xây dựng chính sách dài hạn và kiểm soát thị trường

Bên cạnh các giải pháp tình thế trước mắt, Quyết định hướng tới việc xây dựng một hành lang pháp lý bền vững cho ngành cà phê Việt Nam:

• Xây dựng cơ chế dự trữ quốc gia: Giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với các Bộ ngành liên quan xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ cơ chế, chính sách dài hạn nhằm nâng cao năng lực dự trữ cà phê của nước ta khi giá thị trường thế giới sụt giảm sâu.
• Kiểm soát giá xuất khẩu: Thiết lập các công cụ kiểm soát hiệu quả giá xuất khẩu cà phê, đặc biệt chú trọng đến các giao dịch thông qua hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn nhằm tránh rủi ro ép giá.
• Bảo vệ lợi ích người trồng cà phê: Đề xuất các biện pháp ngăn ngừa triệt để hiện tượng ép giá thu mua trong nước, hạ giá xuất khẩu gây thiệt hại đến thu nhập của người nông dân và lợi ích kinh tế của quốc gia.
• Cơ chế hỗ trợ rủi ro: Nghiên cứu giải pháp hỗ trợ trực tiếp và kịp thời cho người trồng cà phê khi gặp phải các biến động bất lợi hoặc rủi ro lớn về thị trường và giá cả.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Hiệu lực pháp lý: Quyết định 481/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành.
• Trách nhiệm thi hành: Bộ trưởng các Bộ: Tài chính, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công Thương; Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh có diện tích trồng cà phê; Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam và các doanh nghiệp được giao nhiệm vụ mua cà phê tạm trữ chịu trách nhiệm thi hành toàn diện các quy định tại Quyết định này.