Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 08:2018/BGTVT về Khai thác đường sắt là văn bản pháp quy kỹ thuật cốt lõi, quy định các nguyên tắc, tiêu chuẩn và quy trình bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối trong hoạt động vận tải đường sắt. Dưới đây là tóm tắt chi tiết các nội dung nghiệp vụ quan trọng dựa trên bố cục và các phần quy định của quy chuẩn:

Phần mở đầu của quy chuẩn thiết lập các nền tảng pháp lý và kỹ thuật cơ bản cho toàn bộ hoạt động khai thác đường sắt, bao gồm:

• Xác định phạm vi áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động quản lý, khai thác, bảo trì và sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, cũng như đường sắt chuyên dùng có kết nối vào đường sắt quốc gia.
• Định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ chuyên ngành, các khái niệm kỹ thuật cốt lõi để thống nhất cách hiểu và thực hiện trong toàn ngành đường sắt.
• Quy định các nguyên tắc an toàn tối cao trong vận hành tàu, điều hành giao thông đường sắt và xử lý các tình huống khẩn cấp trên đường sắt.

Công tác lưu trữ thông tin và chứng từ chạy tàu là cơ sở pháp lý quan trọng để giám sát, kiểm tra và giải quyết các sự cố phát sinh:

• Phần lưu tồn căn của trưởng tàu: Quy định việc ghi chép, lưu giữ các mệnh lệnh chỉ huy chạy tàu, nhật ký hành trình và các sự cố phát sinh trong ca tác nghiệp của trưởng tàu. Đây là tài liệu gốc để đối chiếu khi có yêu cầu thanh tra, kiểm tra.
• Phần lưu tồn căn tại ga: Yêu cầu các ga đường sắt phải lưu trữ nghiêm ngặt các sổ sách tín hiệu, mệnh lệnh chạy tàu, và các thủ tục giao nhận đường nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc thông tin điều hành chạy tàu.

Khi tàu gặp sự cố trên dọc đường và cần phải lùi về ga hậu phương hoặc ga phía trước, quy trình nghiêm ngặt sau phải được tuân thủ:

• Trưởng tàu hoặc lái tàu phải lập thông báo cát điện (TBCT) gửi cho ga phong tỏa hoặc ga liên quan để xin phép lùi tàu.
• Quy định rõ các điều kiện an toàn cần thiết trước khi thực hiện động tác lùi tàu, bao gồm việc xác nhận đường trống, trạng thái của đoàn tàu và sự phối hợp chặt chẽ giữa tổ lái tàu, trưởng tàu với nhân viên điều độ chạy tàu ga.

Sự phối hợp giữa các bộ phận trực tiếp chạy tàu được cụ thể hóa qua các biểu mẫu giao nhận thông tin chỉ huy:

• Phần giao cho lái tàu: Các mệnh lệnh chỉ huy chạy tàu, cảnh báo tốc độ, hoặc giấy phép lưu thông đặc biệt phải được bàn giao trực tiếp, rõ ràng cho lái tàu để làm cơ sở điều khiển đầu máy an toàn qua các khu đoạn.
• Phần giao cho trưởng tàu: Trưởng tàu nhận các chỉ thị về thành phần đoàn tàu, tải trọng, các lưu ý đặc biệt về hàng hóa hoặc hành khách để thực hiện quyền chỉ huy chung và bảo đảm an toàn cho toàn bộ đoàn tàu.

Để bảo đảm an toàn tuyệt đối sau khi tiến hành sửa chữa, bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt, quy chuẩn quy định chặt chẽ thủ tục hoàn trả đường:

• Trách nhiệm của đơn vị thi công: Phải trực tiếp ghi nhận và xác nhận bằng văn bản về trạng thái kỹ thuật của đường sắt sau khi kết thúc thi công.
• Nội dung xác nhận: Khẳng định đường sắt đã đủ điều kiện an toàn để thông xe, các chướng ngại vật đã được dọn sạch, thiết bị tín hiệu đã khôi phục trạng thái hoạt động bình thường.
• Thủ tục bàn giao: Thực hiện ký biên bản trả lại đường cho nhà ga hoặc cơ quan quản lý hạ tầng trước khi cho phép tàu chạy qua khu đoạn vừa thi công với tốc độ quy định.