Pháp lệnh vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003 quy định về việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, đồng thời đề ra các biện pháp phòng ngừa, khắc phục ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con người.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này áp dụng đối với mọi tổ chức, hộ gia đình, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên lãnh thổ Việt Nam. Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc gia nhập có quy định khác với Pháp lệnh này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.

- Giải thích từ ngữ và nguyên tắc chung

• Thực phẩm và Vệ sinh an toàn thực phẩm: Thực phẩm là sản phẩm con người ăn, uống ở dạng tươi, sống hoặc đã qua chế biến, bảo quản. Vệ sinh an toàn thực phẩm là các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng của con người.
• Kinh doanh có điều kiện: Kinh doanh thực phẩm là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm do mình cung cấp.
• Quyền và trách nhiệm của người tiêu dùng: Người tiêu dùng có quyền được thông tin và lựa chọn thực phẩm thích hợp; có trách nhiệm thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm, tự bảo vệ mình, tự giác khai báo ngộ độc và có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật.

- Các hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối

Pháp lệnh nghiêm cấm các hành vi sau đây nhằm bảo vệ an toàn sức khỏe cộng đồng:

• Trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, chế biến, bảo quản, vận chuyển, buôn bán thực phẩm trái quy định pháp luật.
• Sản xuất, kinh doanh thực phẩm ôi thiu, thối rữa, biến chất, nhiễm bẩn, chứa chất độc, chứa ký sinh trùng hoặc vi sinh vật vượt quá mức quy định.
• Kinh doanh thịt chưa qua kiểm tra thú y hoặc không đạt yêu cầu; gia súc, gia cầm, thủy sản chết do bệnh, ngộ độc hoặc chết không rõ nguyên nhân.
• Sản xuất, kinh doanh thực phẩm từ nguyên liệu không phải là thực phẩm hoặc hóa chất ngoài danh mục được phép sử dụng.
• Sản xuất, kinh doanh phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, vi chất dinh dưỡng, thực phẩm chức năng, thực phẩm chiếu xạ, thực phẩm biến đổi gen (GMO) khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.
• Sử dụng phương tiện bị ô nhiễm hoặc phương tiện đã vận chuyển chất độc hại để vận chuyển thực phẩm.
• Thông tin, quảng cáo, ghi nhãn hàng hóa sai sự thật hoặc có hành vi gian dối khác về vệ sinh an toàn thực phẩm.

- Quy định đối với sản xuất, kinh doanh thực phẩm tươi, sống

• Điều kiện môi trường: Nơi nuôi, trồng, buôn bán thực phẩm tươi, sống phải bảo đảm không bị ô nhiễm bởi môi trường xung quanh và phải cách biệt với các khu vực có khả năng gây ô nhiễm.
• Xử lý chất thải: Phải thực hiện các biện pháp xử lý chất thải theo đúng quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
• Sử dụng hóa chất và vật tư nông nghiệp: Việc sử dụng phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, chất bảo quản, chất kích thích tăng trưởng, tăng trọng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của pháp luật.
• Trách nhiệm về nguồn gốc: Tổ chức, cá nhân phải bảo đảm thực phẩm không bị ô nhiễm, bảo quản nơi sạch sẽ, cách ly hóa chất độc hại và chịu trách nhiệm về xuất xứ thực phẩm do mình sản xuất, kinh doanh.

- Quy định trong chế biến thực phẩm

• Địa điểm và thiết kế: Nơi chế biến thực phẩm phải đặt trong khu vực đủ điều kiện vệ sinh; được thiết kế, xây dựng, lắp đặt và vận hành bảo đảm yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Nguyên liệu và phụ gia: Việc sử dụng nguyên liệu phải bảo đảm an toàn; chỉ được phép sử dụng phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, vi chất dinh dưỡng trong Danh mục được phép sử dụng do Bộ Y tế ban hành và phải dùng đúng liều lượng, giới hạn quy định.
• Trang thiết bị và dụng cụ: Thiết bị, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải chế tạo bằng vật liệu an toàn; đồ chứa đựng, bao gói không gây ô nhiễm thực phẩm. Nước dùng để chế biến phải đạt tiêu chuẩn quy định; chất tẩy rửa, diệt khuẩn phải an toàn cho sức khỏe con người.

- Bảo quản và vận chuyển thực phẩm

• Bao bì thực phẩm: Phải bảo đảm yêu cầu vệ sinh, bảo vệ thực phẩm không bị ô nhiễm và giữ nguyên chất lượng. Bao bì tiếp xúc trực tiếp phải được thử nghiệm, kiểm nghiệm về vệ sinh an toàn.
• Phương pháp bảo quản: Phải áp dụng phương pháp thích hợp để thực phẩm không bị hư hỏng, biến chất. Đối với thực phẩm chiếu xạ hoặc thực phẩm biến đổi gen (GMO), bắt buộc phải ghi nhãn bằng tiếng Việt rõ ràng và phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép lưu hành.
• Vận chuyển thực phẩm: Quá trình vận chuyển phải bảo quản thực phẩm không bị ô nhiễm bởi các tác nhân sinh học, hóa học, lý học. Phương tiện vận chuyển phải làm bằng vật liệu không gây ô nhiễm, dễ tẩy rửa, chống bụi bẩn và duy trì được các điều kiện bảo quản cần thiết.

- Nhập khẩu và xuất khẩu thực phẩm

• Kiểm tra chất lượng: Tổ chức, cá nhân nhập khẩu, xuất khẩu thực phẩm phải có giấy xác nhận đạt yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Chế độ giảm kiểm tra: Thực phẩm đã được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn hoặc từ các nước có điều ước quốc tế thừa nhận lẫn nhau với Việt Nam có thể được giảm số lần kiểm tra, trừ khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
• Xử lý thực phẩm không đạt chuẩn: Thực phẩm nhập khẩu hoặc xuất khẩu không đạt yêu cầu có thể bị thu hồi, tái chế, chuyển mục đích sử dụng, tiêu hủy hoặc tái xuất. Tổ chức, cá nhân vi phạm phải chịu mọi chi phí phát sinh cho việc xử lý này.

- Điều kiện sản xuất, kinh doanh và công bố tiêu chuẩn

• Chứng nhận đủ điều kiện: Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Tiêu chuẩn sức khỏe nhân sự: Người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải đạt tiêu chuẩn sức khỏe, không mắc các bệnh truyền nhiễm và có kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của Bộ Y tế.
• Công bố tiêu chuẩn: Tổ chức, cá nhân có đăng ký kinh doanh phải công bố việc áp dụng Tiêu chuẩn Việt Nam hoặc tiêu chuẩn ngành; tiêu chuẩn cơ sở tự công bố không được thấp hơn tiêu chuẩn ngành và tiêu chuẩn quốc gia.

- Quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm

• Quảng cáo thực phẩm: Nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây thiệt hại cho người sản xuất và người tiêu dùng. Người quảng cáo phải chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo của mình.
• Ghi nhãn thực phẩm đóng gói sẵn: Bắt buộc phải ghi nhãn trước khi xuất xưởng. Nhãn phải ghi đầy đủ, chính xác về tên thực phẩm, địa chỉ sản xuất, định lượng, thành phần, chỉ tiêu chất lượng chủ yếu, ngày sản xuất, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và xuất xứ. Nghiêm cấm ghi nhãn dưới bất kỳ hình thức nào thể hiện thực phẩm có công hiệu thay thế thuốc chữa bệnh.

- Phòng ngừa và khắc phục ngộ độc thực phẩm

• Biện pháp phòng ngừa: Thực hiện giáo dục, tuyên truyền kiến thức; kiểm tra, thanh tra định kỳ; phân tích nguy cơ ô nhiễm và thực hiện lưu mẫu thực phẩm theo quy định.
• Biện pháp khắc phục: Khi xảy ra ngộ độc, phải tổ chức điều trị kịp thời; đình chỉ sản xuất, kinh doanh và thu hồi thực phẩm nhiễm độc; thông báo rộng rãi cho người tiêu dùng và điều tra xác định nguyên nhân.
• Trách nhiệm của các bên: Tổ chức, cá nhân gây ra ngộ độc phải áp dụng ngay biện pháp khắc phục, báo cáo cơ quan chức năng và chịu mọi chi phí khắc phục hậu quả. Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm chủ trì thực hiện các biện pháp ngăn chặn lây lan dịch bệnh tại địa phương.

- Quản lý nhà nước và thanh tra chuyên ngành

• Hệ thống quản lý: Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm. Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước. Các Bộ, ngành phối hợp quản lý theo lĩnh vực được phân công (sản xuất do Bộ chuyên ngành chủ trì, lưu thông do Bộ Y tế chủ trì). Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý tại địa phương.
• Thanh tra chuyên ngành: Do thanh tra chuyên ngành về vệ sinh an toàn thực phẩm thực hiện. Thanh tra viên có quyền yêu cầu cung cấp tài liệu, lấy mẫu xét nghiệm, niêm phong tang vật, đình chỉ các hành vi vi phạm gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe con người và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.

- Khen thưởng, xử lý vi phạm và hiệu lực thi hành

• Khen thưởng và Xử lý vi phạm: Tổ chức, cá nhân có thành tích được khen thưởng theo quy định. Người có hành vi vi phạm tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại phải bồi thường. Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Hiệu lực thi hành: Pháp lệnh này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 11 năm 2003. Những quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Chính phủ chịu trách nhiệm quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh này.