Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh quy định thể lệ bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp năm 1981 do Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Trường Chinh ký ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều khoản quan trọng liên quan đến quyền bầu cử, ứng cử, số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, quy trình hiệp thương giới thiệu người ứng cử và các chế tài xử lý vi phạm trong công tác bầu cử.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Pháp lệnh này áp dụng đối với mọi công dân nước Cộng hòa xã hội nghĩa Việt Nam, các cơ quan nhà nước, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, các chính đảng, đoàn thể nhân dân, tổ chức xã hội, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân và các tổ chức phụ trách bầu cử trên phạm vi cả nước.

Quy định về quyền bầu cử và ứng cử của công dân

• Mọi công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng tôn giáo, trình độ văn hoá, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, từ đủ mười tám tuổi trở lên đều có quyền bầu cử.
• Công dân từ đủ hai mươi mốt tuổi trở lên đều có thể được bầu vào Hội đồng nhân dân các cấp.
• Trường hợp ngoại lệ không được thực hiện quyền bầu cử và ứng cử bao gồm những người mất trí và những người bị pháp luật hoặc Toà án nhân dân tước các quyền này.
• Công dân đang phục vụ trong quân đội nhân dân Việt Nam vẫn có đầy đủ quyền bầu cử và ứng cử vào Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định chung.

Quy định chi tiết về số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp

Pháp lệnh phân chia cụ thể số lượng đại biểu được bầu dựa trên quy mô dân số và đặc điểm địa lý của từng cấp hành chính:

• Hội đồng nhân dân xã, phường và thị trấn: Đối với khu vực miền xuôi có từ 2.000 dân trở xuống được bầu 20 đại biểu; nếu trên 2.000 dân thì cứ thêm 200 dân được bầu thêm 1 đại biểu, nhưng tổng số không quá 50 đại biểu. Riêng các xã dưới 300 dân được bầu từ 15 đến 20 đại biểu.
• Hội đồng nhân dân huyện, quận, thành phố thuộc tỉnh và thị xã:
  • Huyện miền xuôi và quận có từ 50.000 dân trở xuống được bầu 40 đại biểu; trên 50.000 dân thì cứ thêm 4.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 70 đại biểu.
  • Huyện miền núi và hải đảo có từ 20.000 dân trở xuống được bầu 40 đại biểu; trên 20.000 dân thì cứ thêm từ 1.500 đến 2.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 70 đại biểu.
  • Thành phố thuộc tỉnh có từ 60.000 dân trở xuống được bầu 50 đại biểu; trên 60.000 dân thì cứ thêm 5.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 80 đại biểu.
  • Thị xã có từ 20.000 dân trở xuống được bầu 40 đại biểu; trên 20.000 dân thì cứ thêm 2.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 70 đại biểu.
• Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và đặc khu:
  • Tỉnh miền xuôi có từ 500.000 dân trở xuống được bầu 70 đại biểu; trên 500.000 dân thì cứ thêm 20.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 140 đại biểu.
  • Tỉnh miền núi có từ 250.000 dân trở xuống được bầu 70 đại biểu; trên 250.000 dân thì cứ thêm 10.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu, tối đa không quá 140 đại biểu.
  • Thành phố trực thuộc trung ương có từ 600.000 dân trở xuống được bầu 70 đại biểu; trên 600.000 dân thì cứ thêm 20.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu.
  • Thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh được bầu tối đa không quá 160 đại biểu.
  • Thành phố Hải Phòng được bầu tối đa không quá 140 đại biểu.
  • Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo được bầu cố định 50 đại biểu.

Quy trình hiệp thương, giới thiệu và nộp hồ sơ ứng cử

• Hiệp thương giới thiệu người ứng cử: Tại mỗi đơn vị bầu cử, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam địa phương có trách nhiệm chủ trì, kết hợp việc tham khảo ý kiến của tập thể nhân dân lao động tại cơ sở với việc hiệp thương cùng các chính đảng, đoàn thể nhân dân để lập danh sách giới thiệu những người ứng cử.
• Thời hạn và thành phần hồ sơ ứng cử: Chậm nhất là 25 ngày trước ngày bầu cử, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam địa phương phải nộp cho Hội đồng bầu cử các tài liệu gồm: Giấy giới thiệu người ứng cử; Đơn ứng cử (ghi rõ họ tên, tuổi, nghề nghiệp, nguyên quán, địa chỉ, nơi ra ứng cử); Giấy chứng nhận người ứng cử đủ điều kiện theo quy định. Hội đồng bầu cử có trách nhiệm cấp giấy biên nhận ngay khi nhận đủ hồ sơ.

Quy định về hoạt động cổ động, vận động bầu cử

• Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam địa phương, các chính đảng, đoàn thể nhân dân và mọi công dân Việt Nam đều có quyền thực hiện cổ động bằng các hình thức hợp pháp để giới thiệu người ứng cử.
• Bản thân người ứng cử cũng có quyền tự cổ động cho chính mình theo các quy định của pháp luật hiện hành.

Chế tài xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử

Pháp lệnh bổ sung và sửa đổi nghiêm khắc các hình phạt đối với các hành vi xâm phạm trật tự bầu cử:

• Hành vi cản trở bầu cử: Người nào dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép nhằm làm trở ngại việc bầu cử, ứng cử hoặc bãi miễn đại biểu Hội đồng nhân dân thì có thể bị phạt tù đến hai năm.
• Hành vi gian lận của người có chức trách: Thành viên các tổ chức phụ trách bầu cử, nhân viên cơ quan nhà nước, đoàn thể, đơn vị vũ trang hoặc công dân có trách nhiệm trong công tác bầu cử mà phạm tội giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác làm sai lệch kết quả bầu cử, bãi miễn thì có thể bị phạt tù đến ba năm.
• Hành vi vi phạm vì mục đích phản cách mạng: Trường hợp vi phạm các quy định của Pháp lệnh bầu cử nhằm mục đích phản cách mạng sẽ bị trừng trị nghiêm khắc theo quy định của pháp luật hiện hành về tội phản cách mạng.
• Hành vi cản trở, trả thù người tố cáo: Mọi công dân có quyền tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật trong bầu cử hoặc bãi miễn đại biểu. Người nào có hành vi cản trở hoặc trả thù người tố cáo thì có thể bị phạt tù đến ba năm.

Hiệu lực và hướng dẫn thi hành

Hội đồng Chính phủ chịu trách nhiệm ban hành các quy định chi tiết để hướng dẫn và tổ chức thi hành thống nhất Pháp lệnh này trên phạm vi cả nước.