Lệnh số 21/2008/L-CTN ngày 28 tháng 11 năm 2008 của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố Luật Giao thông đường bộ năm 2008. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, điều chỉnh toàn bộ các hoạt động liên quan đến giao thông đường bộ tại Việt Nam. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của Luật Giao thông đường bộ năm 2008.

Điều khoản này xác định rõ giới hạn và phạm vi tác động pháp lý của đạo luật, bao gồm các lĩnh vực cốt lõi sau:

• Quy tắc giao thông đường bộ: Xác định các nguyên tắc, hành vi và quy chuẩn mà người tham gia giao thông phải tuân thủ khi di chuyển trên đường.
• Kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ: Quy định về quy hoạch, thiết kế, xây dựng, bảo trì và bảo vệ các công trình đường bộ, bảo đảm an toàn kỹ thuật.
• Phương tiện giao thông và người điều khiển phương tiện giao thông đường bộ: Đặt ra các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với phương tiện và điều kiện pháp lý, sức khỏe, năng lực đối với người lái xe.
• Hoạt động vận tải đường bộ: Điều chỉnh các hoạt động kinh doanh vận tải hành khách và hàng hóa, quyền và nghĩa vụ của các đơn vị vận tải.

Luật quy định rõ ràng về các chủ thể chịu sự điều chỉnh của văn bản này, bảo đảm tính bao quát và không bỏ sót đối tượng:

• Cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước: Áp dụng đối với mọi công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
• Cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài: Áp dụng đối với người nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động, cư trú hoặc di chuyển trên mạng lưới giao thông đường bộ của Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Để bảo đảm tính thống nhất trong việc hiểu và áp dụng pháp luật, Điều 3 đưa ra định nghĩa chi tiết cho các thuật ngữ chuyên ngành quan trọng:

• Đường bộ: Bao gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ.
• Công trình đường bộ: Gồm đường bộ, nơi dừng xe, đỗ xe trên đường bộ, đèn tín hiệu, biển báo hiệu, vạch kẻ đường, cọc tiêu, rào chắn, dải phân cách, hệ thống thoát nước và các công trình phụ trợ khác.
• Đất dành cho đường bộ: Phần đất để xây dựng công trình đường bộ và hành lang an toàn đường bộ.
• Làn đường: Một phần của phần đường xe chạy được chia theo chiều dọc của đường, có bề rộng đủ cho xe chạy an toàn.
• Phần đường xe chạy: Phần của đường bộ được sử dụng cho các phương tiện giao thông qua lại.
• Phương tiện giao thông đường bộ: Gồm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ và phương tiện giao thông thô sơ đường bộ.
• Người tham gia giao thông đường bộ: Gồm người điều khiển, người sử dụng phương tiện tham gia giao thông đường bộ; người dẫn dắt súc vật; người đi bộ trên đường bộ.

Đây là các nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt, định hình toàn bộ hệ thống pháp luật về giao thông đường bộ:

• Phát triển giao thông đường bộ theo quy hoạch, từng bước hiện đại và đồng bộ; gắn kết chặt chẽ giữa giao thông đường bộ với các phương thức vận tải khác.
• Quản lý hoạt động giao thông đường bộ được thực hiện thống nhất trên cơ sở phân công, phân cấp trách nhiệm, quyền hạn rõ ràng, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương.
• Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và của toàn xã hội.
• Người tham gia giao thông phải có ý thức tự giác, nghiêm chỉnh chấp hành quy tắc giao thông, giữ gìn an toàn cho mình và cho người khác. Chủ phương tiện và người điều khiển phương tiện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc bảo đảm an toàn kỹ thuật của phương tiện.
• Mọi hành vi vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật.