Lệnh số 05/2010/L-CTN ngày 28 tháng 6 năm 2010 của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố Luật Nuôi con nuôi là văn bản pháp lý quan trọng, đặt nền móng cho việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em thông qua hoạt động nuôi con nuôi. Dưới đây là tóm tắt chi tiết và phân tích chuyên sâu về phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Điều 1 xác định rõ giới hạn và phạm vi áp dụng của luật, tạo hành lang pháp lý toàn diện cho hoạt động nuôi con nuôi tại Việt Nam:

• Quy định về nguyên tắc, điều kiện, trình tự và thủ tục giải quyết việc nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.
• Xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến nuôi con nuôi.
• Quy định về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ nuôi, con nuôi và cha mẹ đẻ, cũng như các mối quan hệ pháp lý phát sinh từ việc nuôi con nuôi.

Điều 2 khẳng định tính nhân đạo sâu sắc của hoạt động nuôi con nuôi, nhấn mạnh mục tiêu tối thượng là vì lợi ích của trẻ em:

• Thiết lập quan hệ cha, mẹ và con lâu dài, bền vững, bảo đảm cho người được nhận làm con nuôi được trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trong môi trường gia đình ấm áp.
• Đảm bảo quyền được sống trong môi trường gia đình của trẻ em, đặc biệt là trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khác.

Điều 3 đưa ra các định nghĩa pháp lý chuẩn xác để thống nhất áp dụng trong thực tế:

• Nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi.
• Cha mẹ nuôi là người nhận người khác làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký.
• Con nuôi là người được nhận làm con nuôi sau khi việc nuôi con nuôi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký.
• Nuôi con nuôi trong nước là việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với nhau thường trú ở Việt Nam.
• Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài là việc nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú ở Việt Nam, hoặc giữa công dân Việt Nam với nhau mà một bên định cư ở nước ngoài.

Điều 4 quy định các nguyên tắc nền tảng, bắt buộc phải tuân thủ trong mọi quy trình giải quyết nuôi con nuôi:

• Khi giải quyết việc nuôi con nuôi, phải tôn trọng quyền của trẻ em được sống trong gia đình gốc.
• Việc nuôi con nuôi phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được nhận làm con nuôi và người nhận con nuôi, tự nguyện, bình đẳng, không trái pháp luật và đạo đức xã hội.
• Chỉ cho làm con nuôi người nước ngoài khi không thể tìm được gia đình thay thế ở trong nước. Đây là nguyên tắc ưu tiên nuôi con nuôi trong nước nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa và nguồn cội cho trẻ em Việt Nam.
• Nghiêm cấm lợi dụng việc nuôi con nuôi để mua bán, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục trẻ em hoặc vì mục đích trục lợi khác.