Lệnh số 01/L-CTN ngày 05 tháng 01 năm 1999 của Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam công bố hai văn bản pháp quy quan trọng do Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua. Đó là Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính và Pháp lệnh về Tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở. Dưới đây là phần tóm tắt chi tiết nội dung phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (từ Điều 1 đến Điều 4) của các văn bản này.

Lệnh số 01/L-CTN đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hệ thống pháp luật hành chính và tư pháp cơ sở tại Việt Nam, hướng tới việc hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính và tăng cường vai trò của hòa giải nhân dân tại cộng đồng. Việc công bố đồng thời hai Pháp lệnh này thể hiện chủ trương kết hợp giữa tài phán hành chính chính thức tại Tòa án và giải quyết tranh chấp phi chính thức tại cơ sở nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung các điều khoản đầu của hai Pháp lệnh được ban hành kèm theo Lệnh số 01/L-CTN tập trung vào việc xác định phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc cơ bản và quyền nghĩa vụ của các bên liên quan:

• Phạm vi áp dụng và quyền khởi kiện hành chính: Các điều khoản đầu tiên xác định rõ quyền của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong việc khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước.
• Nguyên tắc giải quyết vụ án hành chính: Thiết lập các nguyên tắc cơ bản như bảo đảm sự bình đẳng trước pháp luật, quyền tự định đoạt của đương sự trong khuôn khổ pháp luật, và trách nhiệm cung cấp chứng cứ, tài liệu của cơ quan ban hành quyết định hành chính bị khiếu kiện.
• Khái niệm và phạm vi hòa giải ở cơ sở: Xác định rõ hoạt động hòa giải ở cơ sở là việc hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các tranh chấp, vi phạm pháp luật nhỏ và mâu thuẫn trong gia đình, cộng đồng dân cư.
• Nguyên tắc tổ chức và hoạt động hòa giải: Quy định các nguyên tắc tối cao bao gồm sự tự nguyện của các bên, phù hợp với đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đạo đức xã hội và phong tục tập quán tốt đẹp của nhân dân.

Các điều khoản đầu cũng phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc hỗ trợ và quản lý các hoạt động này:

• Trách nhiệm của Ủy ban nhân dân và Mặt trận Tổ quốc: Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các tổ chức thành viên của Mặt trận trong việc thành lập, củng cố tổ chức và hỗ trợ kinh phí, điều kiện hoạt động cho các Tổ hòa giải ở cơ sở.
• Vai trò của Tòa án nhân dân: Tòa án nhân dân tối cao và các Tòa án địa phương có trách nhiệm hướng dẫn nghiệp vụ giải quyết các vụ án hành chính, bảo đảm việc áp dụng thống nhất các quy định sửa đổi, bổ sung mới ban hành.