Ngày 05 tháng 01 năm 2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh số 01/2015/L-CTN về việc công bố Pháp lệnh Cảnh sát môi trường. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ môi trường, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Cảnh sát môi trường trong tình hình mới.

Pháp lệnh Cảnh sát môi trường xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất cho các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan phối hợp thực hiện.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 2)

• Phạm vi điều chỉnh: Pháp lệnh quy định chi tiết về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức, bảo đảm hoạt động và chế độ, chính sách đối với Cảnh sát môi trường, cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc xây dựng và phối hợp hoạt động với lực lượng này.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với lực lượng Cảnh sát môi trường; cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài cư trú, hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có liên quan đến hoạt động của Cảnh sát môi trường.

Vị trí và chức năng của Cảnh sát môi trường (Điều 3)

• Cảnh sát môi trường là lực lượng chuyên trách thuộc Công an nhân dân, thực hiện chức năng phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm có liên quan đến môi trường theo quy định của pháp luật.
• Lực lượng này đóng vai trò nòng cốt trong việc bảo đảm an ninh môi trường, chủ động phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành để kiểm soát, xử lý các hành vi xâm hại đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nguyên tắc hoạt động của Cảnh sát môi trường (Điều 4)

• Đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự chỉ đạo, chỉ huy trực tiếp của Bộ trưởng Bộ Công an.
• Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên và an toàn thực phẩm.
• Kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức hữu quan; dựa vào Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân.

Lệnh số 01/2015/L-CTN công bố Pháp lệnh Cảnh sát môi trường có hiệu lực thi hành cùng với thời điểm có hiệu lực của Pháp lệnh Cảnh sát môi trường kể từ ngày 05 tháng 06 năm 2015.