Giới thiệu chung về Nghị quyết số 24/2008/QH12

Nghị quyết số 24/2008/QH12 được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 14 tháng 11 năm 2008, ban hành cùng với Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Nghị quyết này đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lộ trình hiệu lực, giải quyết các vấn đề chuyển tiếp phức tạp phát sinh giữa quy định cũ và mới, đồng thời đặt nền móng cho việc cải cách tư pháp thông qua hoạt động thí điểm chế định Thừa phát lại.

1. Hiệu lực thi hành của Luật Thi hành án dân sự và xử lý văn bản quy phạm pháp luật cũ

Nghị quyết xác định rõ mốc thời gian và nguyên tắc áp dụng pháp luật khi Luật Thi hành án dân sự chính thức đi vào đời sống pháp lý:

• Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 07 năm 2009.
• Kể từ ngày Luật này có hiệu lực, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 hết hiệu lực thi hành, trừ một số trường hợp chuyển tiếp cụ thể được quy định tại Nghị quyết này.
• Các quy định về thi hành án dân sự trong các văn bản pháp luật khác trái với Luật Thi hành án dân sự năm 2008 đều bị bãi bỏ.

2. Quy định chuyển tiếp đối với các quyết định và việc thi hành án chưa hoàn thành

Để bảo đảm tính liên tục và không gây ách tắc trong hoạt động thi hành án thực tế, Nghị quyết số 24/2008/QH12 đưa ra các nguyên tắc xử lý chuyển tiếp chi tiết:

• Đối với các quyết định thi hành án đã được ban hành trước ngày 01 tháng 07 năm 2009 nhưng chưa thi hành hoặc chưa thi hành xong, thì các thủ tục tiếp theo sẽ được thực hiện theo quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2008.
• Các quyết định, hành vi của người có thẩm quyền kháng nghị, quyết định giải quyết khiếu nại về thi hành án dân sự đã được ban hành trước ngày Luật có hiệu lực vẫn có giá trị pháp lý và tiếp tục được thực hiện.
• Đối với những vụ việc đang trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo trước ngày 01 tháng 07 năm 2009 thì áp dụng các quy định có lợi hơn cho đương sự hoặc áp dụng theo trình tự, thủ tục của Luật mới để giải quyết dứt điểm.

3. Thí điểm chế định Thừa phát lại (Chế định tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại)

Đây là một trong những nội dung mang tính đột phá nhất của Nghị quyết số 24/2008/QH12, đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho việc xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự tại Việt Nam:

• Quốc hội giao Chính phủ thực hiện thí điểm chế định Thừa phát lại (tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại) tại một số địa phương, trong đó địa bàn tiên phong được xác định là Thành phố Hồ Chí Minh.
• Thừa phát lại được giao thực hiện một số công việc cụ thể bao gồm: tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu; lập vi bằng; xác minh điều kiện thi hành án; trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án theo yêu cầu của đương sự.
• Chính phủ có trách nhiệm quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động thí điểm này, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, đúng pháp luật và báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định việc cho phép áp dụng rộng rãi sau khi kết thúc thời gian thí điểm.

4. Trách nhiệm triển khai và hướng dẫn thi hành của các cơ quan trung ương

Để Luật Thi hành án dân sự năm 2008 được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Nghị quyết phân công nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

• Chính phủ: Có trách nhiệm chỉ đạo việc soạn thảo, ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn thi hành Luật; kiện toàn tổ chức bộ máy, cán bộ của cơ quan thi hành án dân sự từ trung ương đến địa phương; bảo đảm cơ sở vật chất, phương tiện làm việc cho các cơ quan thi hành án.
• Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, có trách nhiệm phối hợp với Chính phủ hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định pháp luật; thực hiện kiểm sát chặt chẽ hoạt động thi hành án dân sự nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật.
• Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội: Giám sát chặt chẽ việc ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và việc tổ chức thực hiện Luật Thi hành án dân sự cũng như Nghị quyết này.

Nghị quyết số 24/2008/QH12 là văn bản pháp lý nền tảng, tạo hành lang chuyển tiếp vững chắc, giúp giảm thiểu tối đa các tranh chấp, vướng mắc phát sinh khi chuyển giao giữa cơ chế thi hành án cũ và mới, đồng thời mở ra bước ngoặt lớn cho tiến trình xã hội hóa thi hành án thông qua mô hình Thừa phát lại.