Nghị định năm 1945 do Bộ trưởng Bộ Quốc Gia Giáo Dục ban hành là một văn bản pháp lý đặt nền móng quan trọng cho việc cải cách và xây dựng nền giáo dục mới của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay sau Cách mạng Tháng Tám. Văn bản này quy định về việc thành lập, tổ chức và hoạt động của Hội đồng cố vấn học chính nhằm thực hiện mục tiêu xóa mù chữ, diệt giặc dốt và xây dựng một nền giáo dục độc lập, dân chủ và khoa học.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Nghị định áp dụng đối với toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân thời bấy giờ, bao gồm các cấp học từ bình dân học vụ, tiểu học, trung học đến đại học. Đối tượng điều chỉnh trực tiếp là các thành viên của Hội đồng cố vấn học chính, các cơ quan quản lý giáo dục trực thuộc Bộ Quốc Gia Giáo Dục, cùng các học giả, nhà giáo dục tham gia vào quá trình cải cách học chính.

Nội dung cốt lõi của Nghị định về Hội đồng cố vấn học chính

1. Mục đích và vai trò của Hội đồng cố vấn học chính

• Thiết lập một cơ quan tư vấn chuyên môn cấp cao giúp Bộ trưởng Bộ Quốc Gia Giáo Dục nghiên cứu, hoạch định và thực thi các chính sách giáo dục mới.
• Xóa bỏ tàn dư của nền giáo dục thực dân cũ, chuyển dịch sang nền giáo dục mới lấy tinh thần dân tộc, khoa học và đại chúng làm kim chỉ nam.
• Đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục với giới trí thức, học giả và các nhà sư phạm tâm huyết.

2. Cơ cấu tổ chức và thành phần nhân sự

• Hội đồng bao gồm các học giả, nhà giáo có uy tín lớn, đại diện cho các ngành học, cấp học và các xu hướng giáo dục tiến bộ thời bấy giờ.
• Các thành viên của Hội đồng do Bộ trưởng Bộ Quốc Gia Giáo Dục bổ nhiệm dựa trên năng lực chuyên môn và tinh thần phụng sự quốc gia.
• Cơ cấu nhân sự được thiết kế linh hoạt để có thể tiếp thu ý kiến đa chiều từ nhiều lĩnh vực khoa học, văn hóa và nghệ thuật khác nhau.

3. Nhiệm vụ và quyền hạn của Hội đồng

• Nghiên cứu và đề xuất các phương án cải cách chương trình học, biên soạn sách giáo khoa mới bằng tiếng Việt cho tất cả các cấp học.
• Cho ý kiến chuyên môn về việc tổ chức các kỳ thi, quy chế tuyển sinh và phương pháp giảng dạy mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thực chất.
• Tham mưu cho Bộ trưởng về việc phân bổ nguồn lực giáo dục, thành lập các trường học mới và đào tạo đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu cấp bách của đất nước.
• Thẩm định các đề án giáo dục quan trọng trước khi trình Bộ trưởng ban hành chính thức.

4. Phương thức hoạt động và cơ chế làm việc

• Hội đồng hoạt động theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, đề cao tinh thần thảo luận dân chủ và khoa học.
• Các phiên họp của Hội đồng được tổ chức định kỳ hoặc đột xuất theo triệu tập của Bộ trưởng Bộ Quốc Gia Giáo Dục để giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn cải cách giáo dục.
• Kết luận của các phiên họp được thể hiện dưới dạng nghị quyết hoặc tờ trình khuyến nghị gửi lên Bộ trưởng xem xét quyết định.

Hiệu lực thi hành

Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành năm 1945. Đây là văn bản pháp lý có ý nghĩa lịch sử to lớn, thể hiện quyết tâm của chính quyền cách mạng non trẻ trong việc ưu tiên phát triển giáo dục, tạo tiền đề cho sự ra đời của các thế hệ trí thức mới phục vụ sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.