Nghị định 72-CP được ban hành năm 1994 bởi Chính phủ do Phó Thủ tướng Phan Văn Khải ký thay Thủ tướng, ban hành kèm theo Quy chế phát hành các loại trái phiếu Chính phủ nhằm mục đích huy động nguồn vốn cho Ngân sách Nhà nước phục vụ nhu cầu chi đầu tư phát triển kinh tế theo kế hoạch.

Phạm vi và đối tượng áp dụng quy chế mua trái phiếu Chính phủ

Quy chế quy định rộng rãi các đối tượng được phép mua trái phiếu Chính phủ bao gồm:

• Người Việt Nam ở trong nước và nước ngoài, người nước ngoài đang làm việc và sinh sống tại Việt Nam.
• Các doanh nghiệp Việt Nam thuộc mọi lĩnh vực và thành phần kinh tế, bao gồm cả các Ngân hàng thương mại, Tổ chức tín dụng, Công ty tài chính, Công ty bảo hiểm, Quỹ bảo hiểm, Quỹ đầu tư.
• Các hội và đoàn thể quần chúng.
• Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và Pháp lệnh Ngân hàng, nếu được Bộ Tài chính xem xét và chấp thuận.

Cam kết của Chính phủ và cơ chế xác định lãi suất

• Chính phủ bảo đảm thanh toán đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi cho người chủ sở hữu trái phiếu Chính phủ. Nguồn thanh toán này cùng các chi phí tổ chức phát hành được Ngân sách Nhà nước bảo đảm chi trả.
• Lãi suất trái phiếu Chính phủ được thiết lập trên nguyên tắc bảo đảm cho người mua được hưởng lãi suất thực cộng với chỉ số trượt giá.
• Bộ Tài chính thống nhất với Ngân hàng Nhà nước để quy định cụ thể các mức lãi suất bao gồm: Lãi suất cố định áp dụng cho cả thời hạn phát hành; Lãi suất cố định áp dụng từng năm trong thời hạn phát hành; Lãi suất chỉ đạo để tổ chức đấu giá chọn lãi suất phát hành.

Phương thức phát hành và thanh toán trái phiếu Kho bạc, trái phiếu công trình

• Việc phát hành trái phiếu Kho bạc và trái phiếu công trình được thực hiện theo từng đợt. Bộ Tài chính quyết định mức phát hành, mệnh giá, lãi suất và các quy định về thanh toán gốc, lãi cho từng đợt, đồng thời công bố cụ thể trên các phương tiện thông tin đại chúng trước khi phát hành.
• Các phương thức phát hành bao gồm: Phát hành trực tiếp qua hệ thống Kho bạc Nhà nước; Phát hành thông qua các đại lý là tổ chức trung gian tài chính (Ngân hàng thương mại, Công ty tài chính, Công ty bảo hiểm) có hưởng phí phát hành do Bộ Tài chính quy định; Phát hành theo phương thức đấu thầu (thành phần dự thầu và tổ chức đấu thầu do Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước phối hợp quy định).
• Trái phiếu được thanh toán khi đến hạn và chỉ chi trả tại Kho bạc Nhà nước. Trường hợp đến hạn nhưng chủ sở hữu chưa đến thanh toán thì được bảo lưu cả gốc và lãi; trong thời gian chậm thanh toán này, chủ sở hữu được hưởng mức lãi suất ngang bằng lãi suất tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn.
• Việc chuyển nhượng quyền sở hữu đối với trái phiếu ký danh phải được thực hiện tại Kho bạc Nhà nước. Chủ sở hữu có thể gửi bảo quản trái phiếu tại Kho bạc Nhà nước hoặc Ngân hàng và nộp phí bảo quản theo quy định của Bộ Tài chính.

Quản lý và sử dụng nguồn thu từ phát hành trái phiếu

• Toàn bộ nguồn thu từ các loại trái phiếu Chính phủ (trái phiếu Kho bạc và trái phiếu công trình) được tập trung vào Ngân sách Nhà nước để sử dụng cho các nhu cầu chi đầu tư, phát triển kinh tế theo kế hoạch và mục tiêu đã được Chính phủ quyết định.
• Riêng nguồn thu từ phát hành trái phiếu công trình chỉ được phép sử dụng duy nhất vào việc đầu tư cho công trình đã được Chính phủ chuẩn y.

Quy định riêng đối với tín phiếu Kho bạc ngắn hạn

• Bộ Tài chính thực hiện phát hành loại tín phiếu Kho bạc (là loại trái phiếu Chính phủ ngắn hạn dưới một năm) thông qua Ngân hàng Nhà nước.
• Sau khi thống nhất với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước chịu trách nhiệm ban hành các văn bản quy định cụ thể về thể thức bán lại tín phiếu Kho bạc cho người mua, điều hành thị trường tín phiếu Kho bạc và thực hiện thanh toán tín phiếu cho chủ sở hữu khi đến hạn.

Điều kiện phát hành và bảo lãnh trái phiếu công trình

• Trái phiếu phát hành cho các công trình phải bảo đảm đủ các điều kiện: Có dự án đầu tư được cấp có thẩm quyền duyệt bảo đảm thu hồi vốn để hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn; Có đơn đề nghị kèm phương án phát hành, kế hoạch sử dụng vốn và hoàn trả nợ; Có chỉ định cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng và trả nợ được Bộ Tài chính chuẩn y.
• Về trách nhiệm bảo lãnh thanh toán: Bộ Tài chính (ngân sách Trung ương) bảo lãnh thanh toán cho các trái phiếu phát hành cho công trình Trung ương; Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố (ngân sách địa phương) bảo lãnh thanh toán cho các trái phiếu phát hành cho các công trình địa phương.

Trách nhiệm của Bộ Tài chính và xử lý các trường hợp rủi ro, vi phạm

• Bộ Tài chính có trách nhiệm lập kế hoạch hàng năm về phát hành, thanh toán trái phiếu trình Chính phủ; quản lý sử dụng nguồn vốn huy động đúng mục đích, hiệu quả; quy định mức phí đại lý phát hành và phí bảo quản; thống nhất quản lý việc in, phát hành, thanh toán và tổ chức hạch toán kế toán; phối hợp với Ngân hàng Nhà nước triển khai phát hành tín phiếu Kho bạc và tổ chức thị trường liên quan.
• Mọi hành vi làm trái phiếu giả đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
• Chính phủ không chịu trách nhiệm đối với các trường hợp trái phiếu bị hỏng, mất hoặc thất lạc. Tuy nhiên, đối với loại trái phiếu ký danh, nếu người chủ sở hữu chứng minh được quyền sở hữu hợp pháp của mình và trái phiếu đó chưa bị lợi dụng thì vẫn được Kho bạc Nhà nước xem xét thanh toán khi đến hạn.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 72-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn thực hiện Quy chế ban hành kèm theo Nghị định này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng các cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.