Nghị định 65-CP được ban hành năm 1995 bởi Chính phủ, ban hành kèm theo Quy chế Quản lý các hoạt động trong lĩnh vực đá quý nhằm thiết lập hành lang pháp lý toàn diện cho việc khảo sát, thăm dò, khai thác, gia công chế tác và kinh doanh đá quý tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy chế áp dụng đối với mọi hoạt động liên quan đến đá quý bao gồm khảo sát, thăm dò, khai thác, gia công chế tác, làm hàng trang sức, mỹ nghệ và mua bán đá quý tại Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan quản lý Nhà nước, Tổng công ty Đá quý và Vàng Việt Nam, các tổ chức kinh tế, cá nhân trong nước và các tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia đầu tư, hoạt động trong lĩnh vực đá quý.

Chính sách khuyến khích đầu tư và bảo hộ của Nhà nước

• Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức kinh tế, cá nhân Việt Nam đầu tư vào lĩnh vực đá quý; các tổ chức, cá nhân nước ngoài được phép đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Khuyến khích các Viện nghiên cứu, Trường đại học, đơn vị kinh tế và cá nhân đầu tư nghiên cứu, sản xuất thiết bị khai thác, chế tác đá quý, xây dựng cơ sở nghiên cứu, đào tạo cán bộ ngọc học và công nhân kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị đá quý Việt Nam.
• Nhà nước thừa nhận quyền sở hữu hợp pháp của các tổ chức, cá nhân đối với đá quý dưới dạng nguyên liệu thô hoặc sản phẩm đã gia công chế tác, đồng thời bảo hộ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể này.
• Tổng công ty Đá quý và Vàng Việt Nam là doanh nghiệp Nhà nước giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng và phát triển ngành công nghiệp đá quý và sản xuất hàng trang sức tại Việt Nam.

Công tác điều tra địa chất, khảo sát và thăm dò mỏ đá quý

• Bộ Công nghiệp nặng chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nghiên cứu, điều tra địa chất và đánh giá tiềm năng đá quý bằng nguồn ngân sách Nhà nước cấp.
• Thủ tướng Chính phủ xem xét giao cho Tổng công ty các vùng có triển vọng đá quý thuộc nhóm 1 để tổ chức khảo sát, thăm dò và khai thác. Việc khảo sát, tìm kiếm được cấp kinh phí từ ngân sách, trong khi công tác thăm dò do Tổng công ty thực hiện bằng vốn tự có.
• Đối với đá quý thuộc nhóm 2, việc điều tra, khảo sát, thăm dò và khai thác được thực hiện theo các quy định hiện hành đối với khoáng sản rắn.
• Mọi tài liệu địa chất và mẫu vật đá quý thu thập được trong quá trình khảo sát, thăm dò phải được bảo quản nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật.

Quy định về khai thác đá quý và cơ chế đấu thầu mỏ

• Tổng công ty có nhiệm vụ tổ chức khai thác các mỏ đá quý thuộc nhóm 1, tận thu khoáng sản đi kèm và bảo vệ môi trường. Các tích tụ đá quý quy mô nhỏ, phân tán được giao cho Ủy ban nhân dân tỉnh sở tại quản lý và tổ chức cho nhân dân địa phương khai thác.
• Các tổ chức, cá nhân trong nước muốn khai thác đá quý nhóm 1 tại vùng mỏ của Tổng công ty phải thông qua đấu thầu và ký hợp đồng khai thác phân chia sản phẩm. Tổ chức, cá nhân nước ngoài phải liên doanh với Tổng công ty và được Thủ tướng Chính phủ cho phép.
• Đối tượng đấu thầu là các lô đất chứa đá quý nằm trong diện tích đề án khai thác đã được duyệt. Nghiêm cấm việc lợi dụng đấu thầu để buôn bán thầu hưởng chênh lệch giá.
• Giá đặt thầu tối thiểu được cấu thành từ: Chi phí điều tra địa chất, khảo sát, thăm dò; chi phí sử dụng hạ tầng; tiền thuê đất; thuế tài nguyên khoáng sản tối thiểu; chi phí phục hồi môi trường và đền bù hoa màu.
• Hội đồng Đấu thầu do Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty quyết định thành lập cho từng vùng mỏ, gồm đại diện Tổng công ty (Chủ tịch), đại diện UBND tỉnh có mỏ, đại diện Bộ Công nghiệp nặng và Bộ Tài chính.
• Tỷ lệ phân chia sản phẩm sau thuế (trừ thuế tài nguyên đã nộp trước trong giá mua thầu): Đơn vị khai thác hưởng 85%, Tổng công ty hưởng 15%. Đối với những viên đá quý có giá trị từ 1 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ phân chia là đơn vị khai thác 75% và Tổng công ty 25%.
• Sản phẩm khai thác phải được nghiệm thu, phân loại bởi Ban nghiệm thu (gồm đại diện Tổng công ty và đơn vị khai thác với số lượng ngang nhau). Viên đá quý có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên phải được niêm phong, bảo quản tại Tổng công ty để bán đấu giá; loại dưới 100 triệu đồng giao cho đơn vị khai thác hoặc Tổng công ty tiêu thụ.
• Đơn vị khai thác có quyền chuyển nhượng quyền khai thác cho tổ chức, cá nhân đủ điều kiện. Trường hợp Nhà nước thu hồi mỏ vì lý do quốc phòng, an ninh sẽ được đền bù theo pháp luật.

Hoạt động gia công chế tác và mua bán đá quý

• Mọi tổ chức, cá nhân muốn gia công chế tác, buôn bán đá quý và làm hàng trang sức phải thành lập cơ sở sản xuất - kinh doanh và đăng ký hoạt động theo quy định pháp luật.
• Nhà nước khuyến khích mua bán đá quý tại các trung tâm đá quý của Tổng công ty, trụ sở doanh nghiệp, cửa hàng được cấp phép và chợ đá quý vùng mỏ do địa phương quản lý.
• Tổng công ty tổ chức định kỳ các phiên bán đấu giá đá quý trong nước và quốc tế. Khuyến khích xuất khẩu đá quý đã chế tác và nhập khẩu nguyên liệu để gia công tái xuất khẩu.
• Quy định xuất khẩu: Đá quý trị giá từ 100 triệu đồng trở lên phải có hợp đồng mua bán và hóa đơn theo mẫu của Bộ Thương mại và Bộ Tài chính; dưới 100 triệu đồng chỉ cần xuất trình hóa đơn bán hàng cho Hải quan cửa khẩu.

Xử lý vi phạm và khen thưởng

• Mọi hoạt động khảo sát, thăm dò trái quy định hoặc vi phạm bảo mật tài liệu địa chất đá quý sẽ bị xử lý nghiêm minh.
• Hành vi khai thác, chế tác, mua bán, xuất nhập khẩu đá quý trái phép sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Toàn bộ đá quý buôn lậu hoặc đào đãi trái phép đều bị tịch thu nộp Kho bạc Nhà nước.
• Cá nhân, tổ chức có công phát hiện, ngăn chặn hoạt động khai thác trái phép và buôn lậu đá quý được khen thưởng theo quy định.
• Người lạm dụng chức vụ, quyền hạn làm trái quy định của Quy chế sẽ bị xử lý kỷ luật hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định 65-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành (năm 1995) và thay thế Nghị định số 67-CP ngày 07/10/1993 của Chính phủ. Nghị định này bãi bỏ quy định coi đá quý (kim cương, nhóm ruby và saphia) là ngoại hối tại Điều lệ Quản lý ngoại hối ban hành kèm theo Nghị định số 161-HĐBT ngày 18/10/1988. Các Bộ, ngành liên quan có trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện chậm nhất sau 60 ngày kể từ ngày ban hành Nghị định.