Nghị định số 519-TTg được ban hành năm 1957 bởi Thủ tướng Chính phủ nhằm quy định chi tiết về thể lệ bảo tồn cổ tích, bảo vệ các di sản văn hóa, lịch sử và danh lam thắng cảnh trên lãnh thổ Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với tất cả các bất động sản và động sản có giá trị lịch sử hoặc nghệ thuật (bao gồm cả những vật nằm dưới đất hoặc dưới nước) và các danh lam thắng cảnh trên toàn lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, đơn vị hành chính, cơ quan, đoàn thể hay tư nhân.

Nội dung cốt lõi của Nghị định bao gồm các quy định sau:

1. Quy định về việc phân loại và liệt hạng di tích, danh thắng

• Bất động sản liệt hạng: Gồm các di tích lịch sử, nghệ thuật hoặc danh thắng như chùa, đền, đình, miếu, lâu đài, cung điện, nhà thờ, thành lũy, đồn ải, lăng mộ cổ, nhà cửa, vườn tược, hang động, rừng núi, sông, biển, vịnh và các vật phụ thuộc (bia, tượng, tháp, cây cổ thụ...). Bất động sản liệt hạng được phân làm 3 loại: Loại A (Bộ Văn hóa phụ trách), Loại B (Ủy ban hành chính khu, tỉnh phụ trách) và Loại C (nhân dân sử dụng và bảo quản dưới sự hướng dẫn của cơ quan văn hóa).
• Động sản liệt hạng: Gồm các di vật lịch sử, nghệ thuật lâu đời, di vật cách mạng và kháng chiến như vết tích sinh vật cổ, dụng cụ sản xuất cổ, sản phẩm nghệ thuật cổ, sách vở, tài liệu cũ, tiền tệ cũ, binh khí cổ, di vật của danh nhân hoặc lãnh tụ cách mạng.
• Thẩm quyền và thủ tục liệt hạng: Do Bộ Văn hóa quyết định sau khi tham khảo ý kiến Hội đồng nghiên cứu di tích lịch sử. Đối với tài sản tư nhân hoặc đoàn thể phải có sự thỏa thuận của chủ sở hữu. Hiệu lực liệt hạng bắt đầu từ ngày Ủy ban hành chính cấp cơ sở nhận được thông báo và tồn tại vĩnh viễn kể cả khi thay đổi chủ sở hữu.
• Quy định về chuyển nhượng tài sản liệt hạng: Đối với tài sản tư nhân, chủ sở hữu được quyền bán, đổi, thừa kế nhưng phải báo trước cho chính quyền địa phương để Nhà nước thực hiện quyền ưu tiên mua. Người chủ mới phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ bảo tồn. Mọi giao dịch trái phép đều vô hiệu và có thể bị truy tố. Đối với tài sản Nhà nước, tuyệt đối không được nhượng bán, đổi chác; khi không sử dụng phải bàn giao cho cơ quan Bảo tồn bảo tàng thuộc Bộ Văn hóa.

2. Quy định về sưu tầm và khai quật di tích, di vật

• Chỉ có cơ quan Bảo tồn bảo tàng thuộc Bộ Văn hóa mới được tổ chức sưu tầm, khai quật. Các tổ chức, cá nhân khác muốn thực hiện phải được Bộ Văn hóa cấp phép và thông qua kế hoạch trước khi thực hiện.
• Trước khi xây dựng các công trình lớn (đào giếng, lò vôi, mở đường, khai mỏ...) trong hoặc giáp ranh khu vực liệt hạng, phải có sự thỏa thuận của Bộ Văn hóa.
• Trường hợp phát hiện di tích, di vật trong quá trình sản xuất, xây dựng ngoài khu vực liệt hạng, phải tạm ngừng thi công, giữ nguyên hiện trạng và báo ngay cho chính quyền địa phương để phối hợp xử lý. Người phát hiện sẽ được Chính phủ khen thưởng nếu di vật có giá trị.

3. Chế độ bảo quản di tích và danh lam thắng cảnh

• Chủ sở hữu hoặc người quản lý có trách nhiệm bảo quản nguyên vẹn di tích, di vật; có phương án phòng chống thiên tai, hỏa hoạn, trộm cắp và báo cáo ngay khi có sự cố hư hại xảy ra.
• Nghiêm cấm tự ý trùng tu, sửa chữa, di chuyển hoặc thay đổi hiện trạng khi chưa được phép của Bộ Văn hóa hoặc cơ quan được ủy quyền.
• Nghiêm cấm sử dụng di tích vào các mục đích gây hư hại như làm chuồng trại, chứa chất nổ, dán quảng cáo, viết khẩu hiệu. Không được tự ý cho thuê, cho mượn di tích, di vật khi chưa được sự đồng ý của cơ quan quản lý.
• Nếu chủ sở hữu không bảo quản chu đáo sau hai lần cảnh cáo, Bộ Văn hóa có quyền can thiệp, trưng mua hoặc tạm thời thu hồi để bảo quản tại bảo tàng.
• Bảo vệ các khu núi đá danh thắng ở đồng bằng và dải Trường Sơn; nghiêm cấm khai thác đá hoặc xây dựng công trình tại đây khi chưa được Bộ Văn hóa đồng ý.
• Thành lập các Ban bảo vệ di tích lịch sử tại địa phương với sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, tôn giáo.

4. Công tác trùng tu, sửa chữa và nguồn tài chính

• Việc trùng tu, sửa chữa phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép và thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia do Bộ Văn hóa chỉ định.
• Kinh phí trùng tu, sửa chữa chủ yếu do người chủ hoặc nhân dân địa phương tự đài thọ. Ngân sách quốc gia chỉ hỗ trợ một phần đối với các di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử hoặc nghệ thuật.
• Bộ Văn hóa quản lý và quy định việc sử dụng nguồn thu từ lợi tức di tích hoặc tiền công đức, đóng góp của nhân dân cho mục đích bảo tồn, trùng tu.

5. Quy định về xuất khẩu di vật lịch sử

• Nghiêm cấm xuất khẩu hoặc đưa ra ngoài lãnh thổ Việt Nam các động sản có giá trị lịch sử (dù đã liệt hạng hay chưa) nếu không được Bộ Văn hóa cho phép.
• Việc đưa di vật ra nước ngoài để triển lãm hoặc làm quà tặng ngoại giao phải có sự đồng ý của Bộ Văn hóa.

6. Khen thưởng và xử lý vi phạm

• Khen thưởng: Áp dụng đối với cá nhân, tổ chức có công bảo quản tốt di tích, hiến tặng di vật quý giá cho Nhà nước hoặc phát hiện, tố giác hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn.
• Xử lý kỷ luật: Cá nhân, tổ chức vi phạm tùy theo mức độ sẽ bị phê bình, cảnh cáo, bồi thường thiệt hại hoặc truy tố trước tòa án và xử phạt theo luật lệ hiện hành.

Hiệu lực thi hành

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Ủy ban hành chính các khu, thành phố, tỉnh chịu trách nhiệm thi hành và hướng dẫn chi tiết văn bản này.