Nghị định số 39/1998/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về việc xử lý tài sản chìm đắm ở biển, bao gồm các hoạt động phát hiện, thông báo, trục vớt, bảo quản và xác định quyền sở hữu đối với các tài sản này.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân có tài sản bị chìm đắm hoặc có liên quan đến việc phát hiện, trục vớt, bảo quản và giải quyết tài sản chìm đắm tại nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, trôi nổi trên biển hoặc dạt vào bờ biển Việt Nam. Tài sản chìm đắm bao gồm các loại tàu biển, hàng hóa hoặc các vật thể khác, không phân biệt nguồn gốc, giá trị, đặc tính, hình thức sở hữu và thời gian bị chìm đắm.

Nghĩa vụ và trách nhiệm của chủ sở hữu tài sản chìm đắm

• Chủ sở hữu tài sản chìm đắm có nghĩa vụ trục vớt tài sản và chịu mọi chi phí liên quan. Trường hợp chủ sở hữu không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thời hạn yêu cầu, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ quyết định việc trục vớt.
• Đối với tàu biển thuộc sở hữu của chủ tàu Việt Nam (theo quy định của Bộ luật Hàng hải), chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm thanh toán chi phí trục vớt trong giới hạn giá trị thực tế của tài sản được trục vớt; phần chi phí còn lại sẽ được thanh toán từ phí bảo đảm hàng hải.
• Người quản lý, khai thác tài sản chìm đắm phải chịu trách nhiệm liên đới trước cơ quan Nhà nước và thanh toán các chi phí liên quan đến việc trục vớt.
• Trường hợp tài sản chìm đắm gây ô nhiễm môi trường, chủ sở hữu phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Thẩm quyền quản lý và tổ chức xử lý tài sản chìm đắm

• Bộ Giao thông vận tải: Chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh và các Bộ, ngành liên quan tổ chức xử lý tàu biển và các tài sản chìm đắm khác gây nguy hiểm, cản trở hoạt động hàng hải, khai thác cảng, tài nguyên biển, đe dọa tính mạng, sức khỏe con người hoặc gây ô nhiễm môi trường.
• Cục Hàng hải Việt Nam: Trình Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quyết định thời hạn kết thúc trục vớt; lập phương án trục vớt và trực tiếp tổ chức thực hiện theo ủy quyền của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Chủ trì, phối hợp với Bộ Giao thông vận tải và các cơ quan liên quan tổ chức xử lý các loại tài sản chìm đắm khác ngoài phạm vi của Bộ Giao thông vận tải; quyết định thời hạn và tổ chức trục vớt các tài sản này.
• Bộ Quốc phòng: Cấp giấy phép trục vớt tài sản chìm đắm trong khu vực quân sự và trục vớt các trang thiết bị quân sự. Trường hợp trang thiết bị quân sự chìm ngoài khu vực quân sự gây nguy hiểm hàng hải hoặc môi trường, việc cấp phép và trục vớt phải thực hiện trong thời hạn do Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quy định.
• Hợp tác nước ngoài: Trường hợp tổ chức, cá nhân Việt Nam không thể thực hiện trục vớt, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải quyết định cho phép hợp tác với nước ngoài theo quy định pháp luật.

Quy trình thông báo và xác định chủ sở hữu

• Thông báo ban đầu: Người phát hiện, chủ sở hữu hoặc người ngẫu nhiên trục vớt được tài sản phải báo ngay cho Cảng vụ hàng hải hoặc UBND cấp xã gần nhất. Nếu tài sản ở khu vực quân sự, phải thông báo thêm cho cơ quan quân sự đóng quân gần nhất.
• Xác minh chủ sở hữu: Trong vòng 07 ngày kể từ ngày nhận báo cáo, Cục Hàng hải Việt Nam hoặc UBND cấp tỉnh phải xác định chủ sở hữu. Nếu có địa chỉ rõ ràng, gửi thông báo trực tiếp. Nếu chưa rõ chủ sở hữu, phải thông báo 3 lần liên tiếp trên báo Trung ương hoặc địa phương.
• Thời hạn nhận lại tài sản: Trong vòng 60 ngày kể từ ngày thông báo lần cuối cùng, chủ sở hữu hoặc người đại diện hợp pháp phải liên hệ làm thủ tục nhận lại tài sản. Quá thời hạn này, tài sản sẽ bị giải quyết theo quy định.
• Nội dung thông báo: Phải mô tả rõ đặc điểm, tính năng tài sản; thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phát hiện/trục vớt; thời hạn, địa chỉ làm thủ tục và thông tin liên hệ của cơ quan thông báo. Chi phí tìm kiếm chủ sở hữu được tính vào chi phí trục vớt.

Quy định về bảo quản và giao nhận tài sản ngẫu nhiên trục vớt được

• Tổ chức, cá nhân ngẫu nhiên trục vớt được tài sản có trách nhiệm bảo quản tài sản cho đến khi bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền.
• Việc giao nhận phải lập thành văn bản gồm 3 bản (bên giao giữ 1 bản, bên nhận giữ 1 bản, gửi Cục Hàng hải Việt Nam hoặc UBND cấp huyện 1 bản) với các nội dung: thông tin bên giao/nhận, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phát hiện và mô tả chi tiết tài sản.
• Nếu tài sản là trang thiết bị quân sự, ngay sau khi tiếp nhận, Cảng vụ hàng hải hoặc UBND cấp xã phải chuyển giao ngay cho cơ quan quân sự địa phương bảo quản, giải quyết.

Phương án xử lý đối với từng loại tài sản cụ thể

• Hàng hóa xuất nhập khẩu: Cảng vụ hàng hải hoặc UBND cấp xã phối hợp với cơ quan Hải quan gần nhất để giải quyết theo quy định pháp luật hải quan.
• Cổ vật, di vật lịch sử - văn hóa: Cục Hàng hải Việt Nam hoặc UBND cấp huyện báo cáo Bộ Giao thông vận tải hoặc UBND cấp tỉnh và Bộ Văn hóa - Thông tin để phối hợp giải quyết.
• Tàu biển hoặc tài sản có giá trị lớn (không phải cổ vật): Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải hoặc UBND cấp tỉnh phối hợp với các cơ quan liên quan giải quyết và báo cáo kết quả lên Thủ tướng Chính phủ.
• Tài sản không có người nhận: Nếu chủ sở hữu không yêu cầu nhận lại hoặc không xác định được chủ sở hữu sau thời hạn quy định, tài sản sẽ thuộc sở hữu của Nhà nước Việt Nam.

Quy định về bán đấu giá tài sản chìm đắm

• Trường hợp chủ sở hữu không thanh toán chi phí liên quan đúng hạn, Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam hoặc UBND cấp tỉnh có quyền quyết định bán đấu giá tài sản.
• Số tiền thu được từ bán đấu giá, sau khi trừ chi phí trục vớt, bảo quản, tổ chức đấu giá và các chi phí hợp lý khác, sẽ được gửi vào tài khoản tạm gửi tại Ngân hàng Việt Nam và thông báo cho chủ sở hữu. Sau 180 ngày kể từ ngày thông báo, nếu chủ sở hữu không nhận, số tiền này và lãi phát sinh sẽ nộp vào ngân sách Nhà nước.
• Nếu tiền bán đấu giá không đủ bù đắp chi phí, chủ sở hữu có nghĩa vụ thanh toán phần thiếu hụt. Trường hợp không xác định được chủ sở hữu đối với tài sản gây nguy hiểm hàng hải/môi trường, phần chi phí thiếu hụt được bù đắp từ nguồn thu phí bảo đảm hàng hải.

Hiệu lực thi hành

Nghị định 39/1998/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ban hành. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Cục trưởng Cục Hàng hải chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.