Nghị định số 32/2005/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về Quy chế cửa khẩu biên giới đất liền, nhằm quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia thông qua việc điều chỉnh các hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, xuất khẩu, nhập khẩu của người, phương tiện, hàng hóa và các hoạt động khác tại khu vực cửa khẩu biên giới đất liền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phạm vi áp dụng của Nghị định bao gồm toàn bộ các tuyến đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa trong khu vực biên giới được mở cửa khẩu theo Hiệp định về Quy chế biên giới giữa Việt Nam và các nước láng giềng. Đối tượng áp dụng là mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, phương tiện của Việt Nam và nước ngoài thực hiện các hoạt động liên quan tại khu vực cửa khẩu biên giới đất liền.

Phân loại cửa khẩu biên giới đất liền

Cửa khẩu biên giới đất liền được phân chia thành ba loại hình cụ thể để quản lý phù hợp với từng đối tượng qua lại:

• Cửa khẩu quốc tế: Được mở cho người, phương tiện, hàng hóa của Việt Nam, nước láng giềng và nước thứ ba xuất, nhập qua biên giới quốc gia.
• Cửa khẩu chính: Được mở cho người, phương tiện, hàng hóa của Việt Nam và nước láng giềng xuất, nhập qua biên giới quốc gia.
• Cửa khẩu phụ: Được mở cho người, phương tiện, hàng hóa của Việt Nam và nước láng giềng thuộc khu vực biên giới, vùng biên giới qua lại biên giới quốc gia.

Thẩm quyền xác định phạm vi khu vực cửa khẩu

• Đối với cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định phạm vi cụ thể sau khi thống nhất với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, các Bộ, ngành hữu quan và báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định.
• Đối với cửa khẩu phụ: Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh xác định phạm vi cụ thể sau khi thống nhất với Công an tỉnh, các ngành hữu quan, xin ý kiến Ủy ban nhân dân cấp huyện và báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định.
• Khu vực cửa khẩu phải được cắm biển báo "Khu vực cửa khẩu" theo mẫu thống nhất của Bộ Quốc phòng tại nơi dễ nhận biết.

Quy định về xuất cảnh, nhập cảnh đối với người

• Công dân Việt Nam: Phải mang hộ chiếu hoặc giấy thông hành hợp lệ. Đối với công dân cư trú tại khu vực biên giới khi sang nước láng giềng phải có giấy thông hành biên giới, giấy chứng minh biên giới hoặc giấy chứng nhận do Ủy ban nhân dân hoặc Công an cấp xã cấp.
• Người nước ngoài: Phải có hộ chiếu hợp lệ hoặc giấy tờ thay thế hộ chiếu và thị thực do cơ quan thẩm quyền Việt Nam cấp (trừ trường hợp miễn thị thực). Người cư trú ở khu vực biên giới nước láng giềng sang Việt Nam phải có giấy thông hành hoặc giấy chứng minh biên giới theo Hiệp định song phương.

Quy định đối với phương tiện và hàng hóa qua lại biên giới

• Giấy tờ đối với phương tiện: Khi xuất, nhập cảnh qua cửa khẩu phải có giấy đăng ký phương tiện, giấy phép liên vận, giấy phép vận chuyển hành khách/hàng hóa (nếu có), và giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Người điều khiển phương tiện phải có giấy phép lái xe phù hợp.
• Hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh: Phải có đầy đủ chứng từ hợp pháp, thực hiện đầy đủ các nguyên tắc, thủ tục theo quy định của pháp luật hải quan, pháp luật liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Thủ tục tại cửa khẩu phụ: Được tiến hành trực tiếp tại trạm kiểm soát biên phòng theo quy định của pháp luật.

Cơ cấu tổ chức và quy chế hoạt động tại khu vực cửa khẩu

Khu vực cửa khẩu được phân chia thành các phân khu chức năng rõ rệt bao gồm: khu vực quá cảnh, khu vực kiểm tra kiểm soát, nhà chờ làm thủ tục, trụ sở làm việc của các cơ quan chức năng, kho bãi tập kết hàng hóa, cửa hàng miễn thuế, khu dịch vụ thương mại, bãi đỗ xe và khu vực cấm.

Quy định về tạm trú và hoạt động thương mại tại cửa khẩu:

• Đối tượng được tạm trú bao gồm cán bộ, chiến sĩ, nhân viên các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành và nhân viên của các tổ chức, cá nhân hoạt động dịch vụ, thương mại tại cửa khẩu.
• Các trường hợp phải lưu lại do chưa hoàn thành thủ tục hoặc phương tiện hư hỏng phải đăng ký tạm trú và chịu sự kiểm soát của Đồn Biên phòng cửa khẩu.
• Các hoạt động dịch vụ, thương mại tại khu vực cửa khẩu phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động.

Các hành vi bị nghiêm cấm tại khu vực cửa khẩu

Nghị định quy định nghiêm cấm các hành vi sau đây:

• Làm thay đổi dấu hiệu đường biên giới, dòng chảy tự nhiên của sông suối biên giới; phá hoại mốc quốc giới, công trình thiết bị, biển báo tại cửa khẩu.
• Sử dụng hộ chiếu, giấy tờ giả mạo; tổ chức, dẫn đường, đưa đón người xuất nhập cảnh trái phép.
• Kích động, phá hoại an ninh, gây mất trật tự công cộng; cản trở việc kiểm tra của lực lượng chức năng; tuyên truyền văn hóa phẩm độc hại.
• Buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ, vũ khí, chất nổ, chất độc, chất phóng xạ, ma túy và hàng cấm.
• Buôn bán phụ nữ và trẻ em.
• Đón đưa người, xếp dỡ hàng hóa sai nơi quy định hoặc đi vào khu vực cấm.
• Ra vào khu vực cửa khẩu khi không đủ giấy tờ hoặc chưa hoàn thành thủ tục.
• Xả chất thải gây ô nhiễm môi trường và các hoạt động trái pháp luật khác.

Thẩm quyền hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động tại cửa khẩu

Trong trường hợp vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc lý do đặc biệt khác, thẩm quyền quyết định hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động qua lại biên giới được phân cấp như sau:

• Thủ tướng Chính phủ: Quyết định hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động tại cửa khẩu quốc tế theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Quyết định hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động tại cửa khẩu phụ theo đề nghị của Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh.
• Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh: Quyết định hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động tại cửa khẩu chính (trừ cửa khẩu quốc tế) không quá 06 giờ; tại cửa khẩu phụ hoặc đường qua lại tạm thời không quá 12 giờ.
• Đồn trưởng Đồn Biên phòng: Quyết định hạn chế hoặc tạm dừng hoạt động tại cửa khẩu phụ hoặc đường qua lại tạm thời không quá 06 giờ.

Quy trình kiểm soát liên ngành và trách nhiệm phối hợp

Tại các cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính, trạm kiểm soát được tổ chức theo dây chuyền liên thông một cửa:

• Luồng xuất cảnh/xuất khẩu: Hải quan - Kiểm dịch (y tế, động vật, thực vật) - Biên phòng.
• Luồng nhập cảnh/nhập khẩu: Biên phòng - Kiểm dịch (y tế, động vật, thực vật) - Hải quan.
• Cán bộ, chiến sĩ, nhân viên làm nhiệm vụ tại cửa khẩu phải mặc trang phục ngành, đeo biển hiệu, phù hiệu kiểm soát theo đúng quy định.
• Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu giữ vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành và chính quyền địa phương để giải quyết các vấn đề phát sinh về an ninh, trật tự và chủ quyền biên giới.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

Nghị định 32/2005/NĐ-CP có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày đăng Công báo. Các quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.

Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư lập dự toán ngân sách hàng năm và phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện Quy chế này. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định.