Nghị định số 26/1999/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về các hoạt động tôn giáo nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân, đồng thời tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với các hoạt động này theo đúng quy định của pháp luật Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Nghị định áp dụng đối với mọi công dân Việt Nam (bao gồm tín đồ, chức sắc, nhà tu hành), các tổ chức tôn giáo hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và người nước ngoài cư trú hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam có liên quan đến hoạt động tôn giáo.

Nguyên tắc chung về tự do tín ngưỡng và tôn giáo

• Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và quyền tự do không tín ngưỡng, tôn giáo của mọi công dân. Nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo.
• Mọi công dân theo tôn giáo hoặc không theo tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật, được hưởng đầy đủ quyền công dân và có trách nhiệm thực hiện mọi nghĩa vụ công dân đối với đất nước.
• Các hoạt động tôn giáo phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật của Nhà nước Việt Nam. Những hoạt động tôn giáo vì lợi ích chính đáng, hợp pháp của tín đồ được bảo đảm; những hoạt động vì lợi ích của Tổ quốc và nhân dân được khuyến khích.
• Nghiêm cấm và xử lý theo pháp luật mọi hành vi vi phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để chống lại Nhà nước, ngăn cản công dân thực hiện nghĩa vụ, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân, gây hại đến nền văn hóa lành mạnh của dân tộc và các hoạt động mê tín dị đoan.

Quy định đối với hoạt động của tín đồ và tổ chức tôn giáo

• Tín đồ có quyền thực hiện các hoạt động tôn giáo không trái với chính sách, pháp luật của Nhà nước, tiến hành các nghi thức thờ cúng, cầu nguyện tại gia đình và tham gia các hoạt động tôn giáo, học tập giáo lý tại cơ sở thờ tự hợp pháp.
• Các tổ chức tôn giáo có tôn chỉ, mục đích, đường hướng hành đạo và cơ cấu tổ chức phù hợp với pháp luật, được Thủ tướng Chính phủ cho phép hoạt động thì được pháp luật bảo hộ.
• Các hoạt động tôn giáo thường niên đã đăng ký và diễn ra trong khuôn viên cơ sở thờ tự thì không phải xin phép. Những hoạt động vượt ra ngoài khuôn viên cơ sở thờ tự hoặc chưa đăng ký hàng năm phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.
• Tổ chức tôn giáo được tạo nguồn tài chính từ sự ủng hộ tự nguyện của cá nhân, tổ chức. Việc tổ chức quyên góp phải được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép; nghiêm cấm việc ép buộc tín đồ đóng góp.
• Các cuộc tĩnh tâm của linh mục, tu sĩ tập trung từ nhiều cơ sở, dòng tu, các cuộc bồi linh của mục sư, truyền đạo, các kỳ an cư của tăng, ni và các sinh hoạt tương tự phải thực hiện theo quy định của cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh về tôn giáo.
• Đại hội, hội nghị cấp toàn quốc hoặc liên tỉnh của tổ chức tôn giáo phải được Thủ tướng Chính phủ cho phép; cấp địa phương phải được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép.

Quản lý tài sản, đất đai và cơ sở thờ tự tôn giáo

• Nhà nước bảo hộ nơi thờ tự của tổ chức tôn giáo. Tổ chức tôn giáo có trách nhiệm giữ gìn, tu bổ nơi thờ tự theo quy định.
• Nhà, đất và các tài sản khác đã được tổ chức, cá nhân tôn giáo chuyển giao cho các cơ quan nhà nước quản lý, sử dụng hoặc tặng, hiến cho Nhà nước qua các thời kỳ đều thuộc quyền sở hữu của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Việc sửa chữa, xây dựng tại cơ sở thờ tự đã được xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh phải tuân thủ Pháp lệnh bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh năm 1984.
• Việc tu bổ, sửa chữa nhỏ không làm thay đổi cấu trúc công trình chỉ cần thông báo cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sở tại. Việc sửa chữa lớn, khôi phục công trình hoang phế, xây dựng mới công trình thờ tự phải được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép.
• Việc in ấn, xuất bản kinh sách, sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu văn hóa phẩm tôn giáo phải tuân thủ quy chế của Nhà nước. Nghiêm cấm lưu hành, tàng trữ các ấn phẩm có nội dung chống phá Nhà nước, gây chia rẽ tôn giáo, dân tộc.

Quy định về chức sắc, nhà tu hành và cơ sở đào tạo tôn giáo

• Chức sắc, nhà tu hành được thực hiện chức trách trong phạm vi được chấp thuận, được xét khen thưởng và hưởng đầy đủ quyền lợi công dân; đồng thời có nghĩa vụ động viên tín đồ chấp hành pháp luật và chịu trách nhiệm về các hoạt động tôn giáo của mình.
• Nghiêm cấm hành vi mạo danh chức sắc, nhà tu hành tôn giáo. Người đang chấp hành án phạt tù hoặc đang bị quản chế hành chính không được thực hiện chức trách, chức vụ tôn giáo.
• Chức sắc, nhà tu hành được hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và từ thiện theo quy định của Nhà nước.
• Việc mở trường đào tạo chức sắc, nhà tu hành tôn giáo phải được phép của Thủ tướng Chính phủ và hoạt động dưới sự hướng dẫn, giám sát của Ban Tôn giáo của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Các dòng tu hoặc hình thức tu hành tập thể muốn hoạt động phải xin phép cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc tiếp nhận người nhập tu thực hiện theo quy định của Ban Tôn giáo của Chính phủ.
• Việc phong giáo phẩm cao cấp (Hòa thượng, Hồng y, Giám mục, Giám quản...) phải được sự chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ. Việc phong chức cho các chức sắc khác phải được sự chấp thuận của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
• Việc bổ nhiệm, thuyên chuyển chức sắc, nhà tu hành và những người chuyên hoạt động tôn giáo phải được Chủ tịch Ủy ban nhân dân quản lý hành chính địa bàn đó chấp thuận.

Hoạt động quốc tế và các yếu tố nước ngoài liên quan đến tôn giáo

• Hoạt động quốc tế của tổ chức, cá nhân tôn giáo phải tuân thủ pháp luật Việt Nam, tôn trọng độc lập, chủ quyền quốc gia và phù hợp với chính sách đối ngoại của Nhà nước.
• Tổ chức, cá nhân tôn giáo trong nước phải báo cáo và được sự chấp thuận của Ban Tôn giáo của Chính phủ khi thực hiện các hướng dẫn từ tổ chức, cá nhân tôn giáo nước ngoài. Việc nhận phong giáo phẩm, chức vụ từ nước ngoài phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận.
• Việc mời tổ chức, cá nhân tôn giáo nước ngoài vào Việt Nam hoặc tham gia tổ chức tôn giáo nước ngoài phải được sự chấp thuận của Ban Tôn giáo của Chính phủ.
• Người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam được sinh hoạt tôn giáo theo pháp luật Việt Nam; việc tập trung thành nhóm riêng để sinh hoạt tôn giáo tại cơ sở thờ tự phải được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho phép.
• Tổ chức, cá nhân nước ngoài vào Việt Nam hoạt động ngoài lĩnh vực tôn giáo không được phép truyền bá hoặc tổ chức, điều hành các hoạt động tôn giáo.
• Các tổ chức, cá nhân tôn giáo trong nước muốn nhận viện trợ thuần túy tôn giáo từ nước ngoài phải xin phép Thủ tướng Chính phủ. Các hoạt động viện trợ khác tuân theo chế độ quản lý viện trợ hiện hành của Nhà nước.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

• Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký và thay thế Nghị định số 69/HĐBT ngày 21 tháng 3 năm 1991 của Hội đồng Bộ trưởng. Những quy định trước đây trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ.
• Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.
• Trưởng Ban Tôn giáo của Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc và kiểm tra việc thi hành Nghị định trên phạm vi cả nước.