Nghị định số 249/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm xây dựng cơ chế đột phá để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Nghị định này quy định chi tiết về tiêu chí, quy trình tuyển chọn, quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm, công tác đánh giá và các chính sách ưu đãi đối với chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị định không áp dụng đối với Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng quy định tại Nghị định số 231/2025/NĐ-CP và các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định số 103/2025/NĐ-CP.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với cá nhân là người Việt Nam định cư ở nước ngoài và người nước ngoài đáp ứng tiêu chí chuyên gia; các cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương và địa phương, lực lượng vũ trang và doanh nghiệp được giao chủ trì thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án liên quan; cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.

Tiêu chí tuyển chọn chuyên gia

Chuyên gia được tuyển chọn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí chung và tối thiểu một trong các tiêu chí cụ thể sau:

• Tiêu chí chung: Có lý lịch rõ ràng, đạo đức tốt, có nguyện vọng cống hiến cho sự phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam; chủ trì hoặc tham gia thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ, ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược do cấp có thẩm quyền ban hành.
• Tiêu chí cụ thể:
  • Là tác giả hoặc đồng tác giả của sáng chế được cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đã được ứng dụng, chuyển giao tạo ra sản phẩm thực tiễn; hoặc có chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm và đang công tác tại bộ phận nghiên cứu của viện nghiên cứu, trường đại học hoặc doanh nghiệp uy tín ở nước ngoài.
  • Là tác giả hoặc đồng tác giả công trình nghiên cứu khoa học xuất sắc đạt giải thưởng quốc tế hoặc được ứng dụng rộng rãi mang lại hiệu quả thiết thực.
  • Có bằng tiến sĩ từ các trường đại học thuộc nhóm 200 trường hàng đầu thế giới theo các bảng xếp hạng quốc tế uy tín, đồng thời có tối thiểu 05 năm giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu uy tín ở nước ngoài.
  • Có bằng tiến sĩ và có ít nhất 05 năm làm việc tại vị trí nghiên cứu khoa học trong các dự án hợp tác quốc tế hoặc bộ phận nghiên cứu của doanh nghiệp uy tín ở nước ngoài.
  • Có tối thiểu 10 bài báo quốc tế đăng trên các tạp chí danh tiếng, hoặc là thành viên hội đồng khoa học của các tạp chí uy tín, hoặc đã hướng dẫn thành công ít nhất 02 nghiên cứu sinh tiến sĩ.
  • Trường hợp ứng viên không đáp ứng các tiêu chí cụ thể trên nhưng có năng lực đặc biệt, cơ quan có nhu cầu tuyển chọn tự quyết định việc tuyển chọn và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Quy trình tuyển chọn chuyên gia

Quy trình tuyển chọn được thực hiện công khai, minh bạch thông qua các bước sau:

1. Công bố nhu cầu: Cơ quan, đơn vị chủ trì nhiệm vụ công bố công khai về vị trí tuyển chọn, yêu cầu nhiệm vụ, tiêu chí và thời hạn tiếp nhận hồ sơ.
2. Phương thức tiếp nhận ứng viên: Thực hiện theo cơ chế đề cử (bởi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, các tổ chức, chuyên gia trong và ngoài nước) hoặc cá nhân tự ứng cử.
3. Hồ sơ đăng ký: Gồm văn bản đề cử hoặc tự ứng cử; lý lịch khoa học nêu rõ năng lực, kinh nghiệm, thành tích; dự thảo kế hoạch, đề án triển khai nhiệm vụ theo yêu cầu của vị trí chuyên gia.
4. Đánh giá và ký hợp đồng: Cơ quan tuyển chọn kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, tiến hành phỏng vấn nếu cần thiết và gửi thư mời ký hợp đồng lao động. Hợp đồng lao động phải quy định rõ nhiệm vụ, thời hạn, cơ chế làm việc, quyền lợi, trách nhiệm, chế độ đãi ngộ và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Quyền và nghĩa vụ của chuyên gia

Bên cạnh các quyền và nghĩa vụ theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ, chuyên gia được hưởng các quyền hạn đặc thù ghi trong hợp đồng lao động:

• Được tự quyết định các vấn đề kỹ thuật, công nghệ và giải quyết các vướng mắc chuyên môn trong phạm vi nhiệm vụ được giao.
• Được chủ động đề xuất điều động nhân lực khoa học công nghệ, lựa chọn và sử dụng nhân sự tham gia thực hiện nhiệm vụ.
• Được chủ động quyết định sử dụng kinh phí và nguồn lực được giao, bao gồm việc mua trực tiếp công nghệ, thiết bị, bí quyết công nghệ từ nước ngoài theo giá thỏa thuận.
• Được tạo điều kiện và hỗ trợ kinh phí khảo sát, trao đổi khoa học với các nhà khoa học nước ngoài để cập nhật công nghệ mới.

Trách nhiệm của chuyên gia

• Tuân thủ nghiêm túc pháp luật Việt Nam và các quy định pháp luật quốc tế có liên quan.
• Bảo vệ thông tin, dữ liệu về chương trình, nhiệm vụ, dự án và bí mật nhà nước. Chịu trách nhiệm cá nhân nếu vi phạm hợp đồng gây tổn thất tài chính, thất thoát tài sản hoặc làm lộ thông tin bảo mật.
• Tôn trọng văn hóa, phong tục tập quán của Việt Nam; tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm tính trung thực, khách quan trong nghiên cứu.

Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

Công tác đánh giá chuyên gia được thực hiện định kỳ hằng năm hoặc sau mỗi giai đoạn triển khai nhiệm vụ dựa trên các tiêu chí:

• Tiến độ triển khai và số lượng, chất lượng sản phẩm đầu ra theo đúng hợp đồng lao động đã ký kết.
• Các đề xuất, sáng kiến và khả năng ứng dụng thực tiễn của các giải pháp khoa học, công nghệ.
• Năng lực điều phối, kết nối và xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
• Ý thức trách nhiệm, tinh thần cống hiến và khả năng phối hợp trong công việc. Kết quả đánh giá là cơ sở để tiếp tục thực hiện chế độ đãi ngộ hoặc chấm dứt hợp đồng lao động.

Chính sách đãi ngộ đối với chuyên gia

Nghị định quy định hệ thống chính sách đãi ngộ vượt trội dành cho chuyên gia:

• Tiền lương và tiền thưởng: Tiền lương được thỏa thuận tương xứng với nhiệm vụ và phù hợp với mặt bằng thị trường lao động. Tiền thưởng hằng năm dựa trên kết quả đánh giá công việc, tối đa không quá 04 tháng lương hợp đồng. Chuyên gia cũng được hưởng tiền thưởng từ việc thương mại hóa, chuyển giao kết quả nghiên cứu theo quy định pháp luật.
• Hỗ trợ ban đầu và sinh hoạt: Hỗ trợ ban đầu bằng 01 tháng lương hợp đồng để ổn định chỗ ở. Được hỗ trợ tiền thuê nhà, phương tiện đi lại hoặc bố trí căn hộ, phương tiện di chuyển tiêu chuẩn.
• Chăm sóc y tế và nghỉ dưỡng: Được cung cấp gói chăm sóc sức khỏe tự nguyện hằng năm không quá 01% tổng tiền lương năm. Hằng năm được nghỉ dưỡng 07 ngày trong nước và hỗ trợ kinh phí tối đa 01 tháng lương cho bản thân và gia đình (vợ/chồng, con dưới 18 tuổi). Được chi trả vé máy bay khứ hồi về nước 01 lần/năm cho chuyên gia và gia đình.
• Tôn vinh, khen thưởng: Được tôn vinh khi nhận nhiệm vụ và khi hoàn thành hợp đồng; được lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước gặp mặt, biểu dương; được khen thưởng theo Luật Thi đua, khen thưởng và nhận các giải thưởng khoa học công nghệ uy tín.

Chính sách sau khi hoàn thành nhiệm vụ và chính sách cho gia đình chuyên gia

• Đối với chuyên gia sau khi kết thúc nhiệm vụ: Chuyên gia nước ngoài được xem xét giảm điều kiện khi nhập quốc tịch Việt Nam. Chuyên gia Việt Nam được xem xét tiếp nhận vào công chức, viên chức và bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý mà không nhất thiết phải bảo đảm các điều kiện về độ tuổi, quy hoạch, trình độ lý luận chính trị hay thời gian giữ chức vụ liền kề.
• Đối với thành viên gia đình chuyên gia (vợ/chồng, con dưới 18 tuổi): Được hỗ trợ tìm trường học và hỗ trợ học phí tại các cơ sở giáo dục công lập; cung cấp gói chăm sóc sức khỏe gia đình (không quá 01% lương năm của chuyên gia); hỗ trợ giới thiệu việc làm phù hợp; cấp thị thực nhiều lần và thẻ tạm trú theo thời hạn làm việc của chuyên gia.
• Đối với tổ chức, cá nhân đề cử: Được thưởng 01 tháng lương hợp đồng của chuyên gia nếu sau 12 tháng làm việc chuyên gia đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ.

Kinh phí và nguyên tắc áp dụng

• Kinh phí thực hiện: Được bố trí trực tiếp trong nguồn kinh phí thực hiện chương trình, nhiệm vụ, dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
• Nguyên tắc áp dụng: Trường hợp chuyên gia thuộc đối tượng áp dụng của nhiều văn bản có chế độ khác nhau thì được áp dụng chế độ, chính sách quy định tại Nghị định này để thỏa thuận cho phù hợp. Nếu đủ điều kiện hưởng nhiều mức ưu đãi khác nhau thì chỉ được hưởng một mức ưu đãi cao nhất.

Trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan

• Bộ Khoa học và Công nghệ: Ban hành danh mục công nghệ chiến lược; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia quốc gia.
• Bộ Nội vụ: Hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện chính sách; chủ trì công tác thi đua, khen thưởng, tôn vinh chuyên gia.
• Bộ Ngoại giao: Chỉ đạo các cơ quan đại diện ở nước ngoài tìm kiếm, thu hút và đề cử chuyên gia.
• Bộ Giáo dục và Đào tạo: Ưu tiên cử công dân đi đào tạo nước ngoài bằng học bổng nhà nước để phát triển đội ngũ chuyên gia kế cận.
• Bộ Tài chính: Cân đối, bố trí ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
• Bộ Công an: Bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ bí mật nhà nước; bảo vệ an toàn cá nhân và dữ liệu của chuyên gia; đề xuất chính sách ưu đãi về thị thực, tạm trú.
• Bộ Quốc phòng: Kiểm tra an ninh kỹ thuật, bảo mật dữ liệu quân sự và truyền thông cơ yếu trong các nhiệm vụ liên quan.
• Bộ Tư pháp: Phối hợp giải quyết thủ tục nhập quốc tịch Việt Nam cho chuyên gia nước ngoài có đóng góp xuất sắc.
• Các bộ, ngành, địa phương: Đề xuất nhiệm vụ cần tuyển chọn chuyên gia; bố trí nguồn lực, tạo điều kiện làm việc; định kỳ báo cáo kết quả thực hiện trước ngày 15 tháng 11 hằng năm.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 249/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.