Nghị định số 17/2016/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 112/2013/NĐ-CP ngày 02 tháng 10 năm 2013 quy định hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Văn bản này tập trung điều chỉnh các quy định về căn cứ tạm giữ người, thẩm quyền và việc giao quyền tạm giữ người theo thủ tục hành chính nhằm bảo đảm tính thống nhất với Luật Hải quan và các văn bản pháp luật liên quan.

Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền xử phạt, áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính và các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước có hành vi vi phạm pháp luật hành chính tại Việt Nam.

Nguyên tắc áp dụng biện pháp tạm giữ, áp giải và trục xuất

• Việc tạm giữ người, áp giải người theo thủ tục hành chính và áp dụng hình thức xử phạt trục xuất phải bảo đảm đúng đối tượng, đúng thủ tục, thẩm quyền và thời hạn quy định.
• Các biện pháp này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính, Điều 102 Luật Hải quan, Nghị định này và các quy định pháp luật khác có liên quan nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân và trật tự quản lý hành chính nhà nước.

Các trường hợp tạm giữ người theo thủ tục hành chính

Biện pháp tạm giữ người theo thủ tục hành chính chỉ được áp dụng trong các trường hợp cụ thể sau đây:

• Khi cần ngăn chặn, đình chỉ ngay các hành vi gây rối trật tự công cộng hoặc hành vi gây thương tích cho người khác.
• Khi cần ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong các trường hợp người vi phạm có dấu hiệu bỏ trốn, tiêu hủy tang vật, phương tiện vi phạm, hoặc gây cản trở việc xử lý vi phạm, bao gồm:
  • Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa cấm xuất khẩu, nhập khẩu hoặc tạm ngừng xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định.
  • Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có điều kiện mà không có giấy phép hoặc giấy tờ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp kèm theo hàng hóa.
  • Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không đi qua cửa khẩu quy định, không làm thủ tục hải quan hoặc gian lận về số lượng, chủng loại hàng hóa khi làm thủ tục hải quan.
  • Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ kèm theo hoặc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp.
  • Nhập khẩu hàng hóa thuộc diện phải dán tem nhập khẩu nhưng không dán tem, hoặc dán tem giả, tem đã qua sử dụng.
  • Buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa (và ngược lại) trái quy định của pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
  • Vận chuyển hàng hóa qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa (và ngược lại) trái quy định của pháp luật.
  • Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
• Khi cần ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi vi phạm quy định về cấm tiếp xúc theo quy định tại Khoản 5 Điều 20 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và Khoản 1 Điều 12 Nghị định số 08/2009/NĐ-CP.

Thẩm quyền quyết định tạm giữ người theo thủ tục hành chính

Nghị định quy định chi tiết những người có thẩm quyền quyết định tạm giữ người theo thủ tục hành chính bao gồm:

• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Trưởng Công an phường.
• Trưởng Công an cấp huyện.
• Trưởng phòng thuộc Công an cấp tỉnh bao gồm: Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Trưởng phòng Cảnh sát trật tự, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông đường bộ, đường sắt, Trưởng phòng Cảnh sát đường thủy, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Trưởng phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Trưởng phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, Trưởng phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường.
• Thủ trưởng đơn vị Cảnh sát cơ động từ cấp đại đội trở lên, Trạm trưởng Trạm Công an cửa khẩu.
• Hạt trưởng Hạt kiểm lâm, Đội trưởng Đội kiểm lâm cơ động.
• Chi cục trưởng Chi cục Hải quan, Đội trưởng Đội kiểm soát thuộc Cục Hải quan, Đội trưởng Đội kiểm soát chống buôn lậu và Hải đội trưởng Hải đội kiểm soát trên biển thuộc Cục Điều tra chống buôn lậu thuộc Tổng cục Hải quan.
• Đội trưởng Đội quản lý thị trường.
• Chỉ huy trưởng Tiểu khu biên phòng, Chỉ huy trưởng biên phòng Cửa khẩu cảng, Chỉ huy trưởng Hải đoàn biên phòng, Chỉ huy trưởng Hải đội biên phòng, Trưởng đồn biên phòng và Thủ trưởng đơn vị bộ đội biên phòng đóng ở biên giới, hải đảo.
• Hải đội trưởng Hải đội Cảnh sát biển, Hải đoàn trưởng Hải đoàn Cảnh sát biển, Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển.
• Người chỉ huy tàu bay, thuyền trưởng, trưởng tàu khi tàu bay, tàu biển, tàu hỏa đã rời sân bay, bến cảng, nhà ga.
• Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.

Quy định về việc giao quyền tạm giữ người

• Những người có thẩm quyền tạm giữ người quy định từ cấp Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã đến lực lượng Cảnh sát biển (các điểm từ a đến i Khoản 1 Điều 12) được phép giao quyền cho cấp phó của mình.
• Việc giao quyền chỉ được thực hiện khi cấp trưởng vắng mặt và bắt buộc phải thể hiện bằng văn bản hành chính. Trong văn bản giao quyền phải xác định rõ ràng phạm vi, nội dung và thời hạn được giao quyền.
• Cấp phó được giao quyền phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về quyết định tạm giữ của mình trước cấp trưởng và trước pháp luật. Người được giao quyền tuyệt đối không được tiếp tục giao quyền hoặc ủy quyền cho bất kỳ cá nhân nào khác.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thực hiện

Nghị định số 17/2016/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 02 tháng 5 năm 2016. Đồng thời, bãi bỏ các quy định cũ tại Khoản 1 Điều 3, Điều 11 và Điều 12 của Nghị định số 112/2013/NĐ-CP ngày 02 tháng 10 năm 2013.

Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo và thi hành nghiêm túc các quy định tại Nghị định này.