Nghị định 12/CP ban hành năm 1995 bởi Chính phủ kèm theo Điều lệ Bảo hiểm xã hội áp dụng đối với công chức, công nhân viên chức Nhà nước và mọi người lao động theo loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc nhằm thực hiện thống nhất chính sách bảo hiểm xã hội trên phạm vi cả nước. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 1995, bãi bỏ các quy định trước đây trái với Nghị định này.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Điều lệ bảo hiểm xã hội ban hành kèm theo Nghị định áp dụng đối với công chức, công nhân viên chức Nhà nước và mọi người lao động làm việc theo loại hình bảo hiểm xã hội bắt buộc.

- Chế độ trợ cấp ốm đau

• Điều kiện hưởng: Người lao động nghỉ việc vì ốm đau, tai nạn rủi ro có xác nhận của tổ chức y tế theo quy định của Bộ Y tế. Không giải quyết chế độ đối với trường hợp tự hủy hoại sức khỏe, say rượu hoặc sử dụng chất ma túy.
• Thời gian hưởng tối đa trong một năm:
  • Trong điều kiện bình thường: 30 ngày (nếu đóng BHXH dưới 15 năm); 40 ngày (nếu đóng từ 15 đến dưới 30 năm); 50 ngày (nếu đóng từ 30 năm trở lên).
  • Làm nghề nặng nhọc, độc hại hoặc nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên: 40 ngày (dưới 15 năm đóng BHXH); 50 ngày (từ 15 đến dưới 30 năm đóng BHXH); 60 ngày (từ 30 năm đóng BHXH trở lên).
  • Mắc bệnh cần điều trị dài ngày (theo danh mục của Bộ Y tế): Tối đa 180 ngày trong một năm, không phân biệt thời gian đã đóng BHXH.
• Chế độ chăm con ốm và kế hoạch hóa dân số: Người lao động nghỉ việc để chăm sóc con thứ nhất, thứ hai dưới 7 tuổi bị ốm đau được hưởng trợ cấp tối đa 20 ngày/năm (con dưới 3 tuổi) hoặc 15 ngày/năm (con từ 3 đến dưới 7 tuổi). Trường hợp thực hiện các biện pháp kế hoạch hóa dân số (đặt vòng, nạo hút thai, thắt ống dẫn tinh...) cũng được hưởng trợ cấp theo thời gian quy định của Bộ Y tế.
• Mức trợ cấp: Bằng 75% mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH trước khi nghỉ việc. Đối với bệnh dài ngày điều trị vượt quá 180 ngày, thời gian điều trị thêm được hưởng 70% mức lương (nếu đóng BHXH từ 30 năm trở lên) hoặc 65% mức lương (nếu đóng BHXH dưới 30 năm).

- Chế độ trợ cấp thai sản

• Điều kiện hưởng: Áp dụng cho lao động nữ có thai, sinh con thứ nhất, thứ hai hoặc người lao động nhận nuôi con nuôi sơ sinh hợp pháp.
• Thời gian nghỉ việc hưởng chế độ:
  • Khám thai: Được nghỉ 3 lần, mỗi lần 1 ngày (hoặc 2 ngày nếu ở xa hoặc có bệnh lý, thai không bình thường).
  • Sảy thai: Nghỉ 20 ngày (thai dưới 3 tháng) hoặc 30 ngày (thai từ 3 tháng trở lên).
  • Sinh con: Nghỉ 4 tháng (điều kiện bình thường); 5 tháng (nghề nặng nhọc, độc hại, làm 3 ca, nơi có phụ cấp khu vực 0,5 và 0,7); 6 tháng (nơi có phụ cấp khu vực hệ số 1, công việc đặc biệt). Sinh đôi trở lên thì từ con thứ hai, cứ mỗi con được nghỉ thêm 30 ngày.
  • Trường hợp con chết sau sinh: Nếu con dưới 60 ngày tuổi bị chết, mẹ được nghỉ 75 ngày từ khi sinh; nếu con từ 60 ngày tuổi trở lên bị chết, mẹ được nghỉ 15 ngày từ khi con chết (không vượt quá thời gian nghỉ thai sản tối đa).
  • Nuôi con nuôi sơ sinh: Được hưởng trợ cấp đến khi con đủ 4 tháng tuổi.
• Mức trợ cấp: Bằng 100% mức tiền lương đóng BHXH trước khi nghỉ. Ngoài ra, khi sinh con được trợ cấp một lần bằng 1 tháng tiền lương đóng BHXH.

- Chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp

• Trường hợp áp dụng: Người lao động bị tai nạn trong giờ làm việc, tại nơi làm việc (kể cả ngoài giờ theo yêu cầu); ngoài nơi làm việc khi thực hiện nhiệm vụ được giao; hoặc trên tuyến đường đi và về giữa nơi ở và nơi làm việc. Chế độ bệnh nghề nghiệp áp dụng cho người mắc bệnh thuộc danh mục do Bộ Y tế và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.
• Trách nhiệm của người sử dụng lao động: Thanh toán toàn bộ chi phí y tế và tiền lương từ khi sơ cứu đến khi điều trị ổn định thương tật; sắp xếp công việc phù hợp sau khi điều trị và giới thiệu đi giám định khả năng lao động.
• Mức trợ cấp dựa trên mức độ suy giảm khả năng lao động (tính theo lương tối thiểu chung):
  • Suy giảm từ 5% đến 30% (hưởng trợ cấp 1 lần): Suy giảm 5% - 10% hưởng 4 tháng lương tối thiểu; 11% - 20% hưởng 8 tháng lương tối thiểu; 21% - 30% hưởng 12 tháng lương tối thiểu.
  • Suy giảm từ 31% trở lên (hưởng trợ cấp hàng tháng): Mức trợ cấp dao động từ 0,4 tháng lương tối thiểu (suy giảm 31% - 40%) đến tối đa 1,6 tháng lương tối thiểu (suy giảm 91% - 100%).
• Quyền lợi bổ sung: Người hưởng trợ cấp hàng tháng nghỉ việc được Quỹ BHXH mua bảo hiểm y tế. Người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên bị liệt, mù, cụt hai chi hoặc tâm thần nặng được hưởng phụ cấp phục vụ bằng 80% lương tối thiểu. Người bị tổn thương chức năng được trang cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt theo niên hạn. Khi vết thương tái phát được giám định lại.
• Trường hợp tử vong: Nếu chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, gia đình được trợ cấp một lần bằng 24 tháng tiền lương tối thiểu và hưởng chế độ tử tuất.

- Chế độ hưu trí

• Điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng (chế độ thông thường): Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên. Tuổi đời được giảm xuống (nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi) nếu có đủ 20 năm đóng BHXH và có thêm một trong các điều kiện: 15 năm làm nghề nặng nhọc, độc hại; 15 năm làm việc nơi có phụ cấp khu vực hệ số từ 0,7 trở lên; hoặc 10 năm công tác tại miền Nam, Lào trước 30/4/1975 hoặc Campuchia trước 31/8/1989.
• Điều kiện hưởng lương hưu mức thấp hơn:
  • Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi và đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm.
  • Nam đủ 50 tuổi, nữ đủ 45 tuổi, đóng BHXH đủ 20 năm trở lên và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.
  • Có ít nhất 15 năm làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, đóng BHXH đủ 20 năm trở lên và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên (không phụ thuộc tuổi đời).
• Mức lương hưu hàng tháng: Đóng đủ 15 năm BHXH tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH, sau đó cứ mỗi năm đóng thêm được tính cộng 2%. Mức tối đa bằng 75%. Đối với người nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động, cứ mỗi năm nghỉ trước tuổi so với quy định thông thường thì giảm đi 2%. Mức lương hưu thấp nhất bằng mức lương tối thiểu chung.
• Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu: Người đóng BHXH trên 30 năm được trợ cấp một lần khi nghỉ hưu: từ năm thứ 31 trở đi, mỗi năm đóng được nhận bằng 1/2 tháng mức bình quân tiền lương đóng BHXH, tối đa không quá 5 tháng.
• Trợ cấp một lần đối với người chưa đủ tuổi hưởng lương hưu: Người nghỉ việc chưa đủ tuổi hưởng lương hưu hàng tháng được nhận trợ cấp một lần với mức tính: mỗi năm đóng BHXH bằng 1 tháng mức bình quân tiền lương đóng BHXH, hoặc có thể bảo lưu thời gian để chờ đủ tuổi hưởng lương hưu.
• Cách tính tiền lương bình quân đóng BHXH: Đối với người đóng BHXH theo thang, bảng lương Nhà nước, tính bình quân gia quyền của 5 năm cuối trước khi nghỉ hưu. Đối với người có cả thời gian đóng theo lương Nhà nước và lương ngoài Nhà nước thì tính bình quân gia quyền chung của toàn bộ các thời gian.

- Chế độ tử tuất

• Trợ cấp mai táng: Người lo mai táng được nhận khoản tiền bằng 8 tháng tiền lương tối thiểu khi người lao động đang làm việc, đang chờ giải quyết chế độ, đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hàng tháng qua đời.
• Trợ cấp tuất hàng tháng: Áp dụng cho thân nhân trực tiếp nuôi dưỡng của người lao động đóng BHXH đủ 15 năm trở lên, người chờ hưu, người đang hưởng lương hưu/trợ cấp hàng tháng hoặc người chết do tai nạn lao động/bệnh nghề nghiệp.
  • Đối tượng hưởng: Con dưới 15 tuổi (hoặc dưới 18 tuổi nếu còn đi học); bố, mẹ, vợ hoặc chồng, người nuôi dưỡng hợp pháp đã hết tuổi lao động (nam đủ 60, nữ đủ 55).
  • Mức hưởng: Bằng 40% mức lương tối thiểu cho mỗi thân nhân; trường hợp thân nhân không có nguồn thu nhập khác và không còn người thân trực tiếp nuôi dưỡng thì hưởng 70%. Số lượng thân nhân được hưởng tối đa không quá 4 người.
• Trợ cấp tuất một lần: Áp dụng khi người lao động chết mà không có thân nhân đủ điều kiện hưởng tuất hàng tháng.
  • Đối với người đang làm việc hoặc chờ hưu: Mỗi năm đóng BHXH tính bằng 1/2 tháng mức bình quân tiền lương đóng BHXH, tối đa không quá 12 tháng.
  • Đối với người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hàng tháng: Tính theo thời gian đã hưởng lương hưu. Nếu chết trong năm đầu tiên, trợ cấp bằng 12 tháng lương hưu/trợ cấp đang hưởng; từ năm thứ hai trở đi, mỗi năm hưởng giảm đi 1 tháng nhưng mức tối thiểu bằng 3 tháng lương hưu/trợ cấp đang hưởng.

- Quỹ bảo hiểm xã hội và mức đóng góp

• Nguồn hình thành quỹ:
  • Người sử dụng lao động đóng 15% tổng quỹ tiền lương của người tham gia BHXH trong đơn vị (trong đó 10% chi hưu trí, tử tuất; 5% chi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp).
  • Người lao động đóng 5% tiền lương tháng để chi chế độ hưu trí và tử tuất.
  • Nhà nước đóng và hỗ trợ thêm để bảo đảm thực hiện các chế độ.
• Quản lý quỹ: Quỹ BHXH được quản lý thống nhất theo chế độ tài chính của Nhà nước, hạch toán độc lập, được Nhà nước bảo hộ và thực hiện các biện pháp bảo tồn, tăng trưởng giá trị.

- Tổ chức thực hiện, quyền hạn và trách nhiệm

• Quản lý Nhà nước: Chính phủ thống nhất quản lý. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thực hiện chức năng quản lý nhà nước, xây dựng pháp luật, thanh tra, kiểm tra. Hệ thống Bảo hiểm xã hội Việt Nam được thành lập thống nhất để quản lý quỹ và thực hiện các chế độ.
• Quyền và trách nhiệm của người lao động: Được cấp Sổ BHXH, nhận trợ cấp đầy đủ, kịp thời; có trách nhiệm đóng BHXH và lập hồ sơ đúng quy định.
• Quyền và trách nhiệm của người sử dụng lao động: Đóng BHXH đúng quy định, trích tiền lương của người lao động để đóng BHXH; xuất trình hồ sơ khi có thanh tra.
• Quyền và trách nhiệm của cơ quan BHXH: Thu, quản lý, sử dụng quỹ đúng quy định; chi trả kịp thời; giải quyết tranh chấp, khiếu nại; từ chối chi trả nếu phát hiện hồ sơ giả mạo.

- Giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm

• Giải quyết tranh chấp: Tranh chấp giữa người lao động/người sử dụng lao động với cơ quan BHXH giải quyết theo Điều lệ này. Tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng lao động giải quyết theo Bộ luật Lao động.
• Xử lý vi phạm:
  • Người lao động bị tù giam sẽ bị đình chỉ quyền hưởng BHXH trong thời gian chấp hành án (được tiếp tục hưởng sau khi ra tù, được truy lĩnh nếu bị oan).
  • Hành vi giả mạo hồ sơ sẽ bị cắt giảm hoặc hủy bỏ quyền hưởng, phải bồi hoàn số tiền đã nhận và bị xử lý kỷ luật, hành chính hoặc hình sự.
  • Người sử dụng lao động và công chức, viên chức cơ quan BHXH vi phạm tùy mức độ sẽ bị xử phạt theo quy định của Bộ luật Lao động hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

- Điều khoản thi hành và chuyển tiếp

• Hiệu lực: Điều lệ có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 1995.
• Chế độ chuyển tiếp:
  • Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc tuất hàng tháng trước ngày 01/01/1995 tiếp tục hưởng theo quy định cũ và được điều chỉnh mức hưởng theo quy định của Chính phủ; kinh phí do ngân sách Nhà nước bảo đảm.
  • Người lao động có thời gian làm việc ở khu vực Nhà nước hoặc ngoài Nhà nước trước ngày thi hành Điều lệ này, nếu chưa nhận trợ cấp thôi việc hoặc trợ cấp một lần, được tính thời gian đó là thời gian để hưởng bảo hiểm xã hội.