Nghị định 07/2010/NĐ-CP do Chính phủ ban hành, có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 3 năm 2010, là văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử. Nghị định tập trung vào các chính sách cốt lõi nhằm phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm an toàn bức xạ, quản lý nguồn phóng xạ nằm ngoài sự kiểm soát, kiểm soát vận chuyển quá cảnh, phân loại sự cố và quy định về bảo hiểm trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các Điều 65, 80, 82, 90 của Luật Năng lượng nguyên tử và một số nội dung quản lý về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn. Đối tượng áp dụng bao gồm các tổ chức, cá nhân trong nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài và tổ chức quốc tế tiến hành các hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại Việt Nam.

Biện pháp thu hút nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử

Để phát triển ngành năng lượng nguyên tử, Nhà nước áp dụng nhiều chính sách ưu đãi đặc thù cho nguồn nhân lực:

• Chuyên gia trình độ cao: Được hưởng các chế độ ưu đãi đặc biệt về tuyển dụng, bổ nhiệm vào vị trí chủ trì nhiệm vụ khoa học, công nghệ; được bảo đảm điều kiện làm việc, xếp lương phù hợp với năng lực thực tiễn, hỗ trợ phương tiện đi lại, nhà ở và tạo điều kiện giao lưu khoa học, hợp tác quốc tế.
• Chế độ phụ cấp: Người làm việc trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hưởng lương từ ngân sách nhà nước được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp với mức tối đa lên đến 70% mức lương theo ngạch, bậc.
• Ưu tiên tuyển dụng và đào tạo: Sinh viên tốt nghiệp chuyên ngành năng lượng nguyên tử đạt loại giỏi trở lên được ưu tiên tuyển dụng vào các cơ quan nhà nước, cơ sở nghiên cứu, đào tạo. Người học bậc đại học và sau đại học ngành này được Nhà nước chi trả chi phí đào tạo, cấp học bổng nếu học trong nước hoặc hỗ trợ chi phí nếu học ở nước ngoài.

Đo lường bức xạ, kiểm định và hiệu chuẩn thiết bị

Tổ chức, cá nhân sử dụng thiết bị ghi đo bức xạ, thiết bị bức xạ, thiết bị hạt nhân thuộc danh mục quy định bắt buộc phải thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn trong các trường hợp:

• Trước khi đưa thiết bị vào sử dụng lần đầu.
• Thực hiện định kỳ theo quy định.
• Sau khi lắp đặt lại hoặc tiến hành sửa chữa có ảnh hưởng đến tính năng an toàn và độ chính xác của thiết bị.
• Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm thiết lập, duy trì chuẩn đo lường bức xạ quốc gia và ban hành danh mục thiết bị phải kiểm định, hiệu chuẩn.

Quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường

Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia được xác định là mạng lưới chuyên ngành thuộc hệ thống quan trắc tài nguyên và môi trường quốc gia. Mạng lưới này có nhiệm vụ:

• Đánh giá hiện trạng phóng xạ môi trường và liều chiếu xạ đối với cộng đồng dân cư.
• Thiết lập hệ cơ sở dữ liệu phóng xạ môi trường quốc gia.
• Theo dõi, phát hiện và cảnh báo kịp thời mọi diễn biến bức xạ bất thường trên toàn lãnh thổ Việt Nam.
• Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng quy hoạch mạng lưới trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và tổ chức quản lý vận hành.

Bảo đảm điều kiện làm việc an toàn cho nhân viên bức xạ

Người đứng đầu tổ chức, cá nhân được cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ phải chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn cho nhân viên bức xạ thông qua các biện pháp:

• Trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân, thiết bị ghi đo bức xạ và liều kế cá nhân.
• Tổ chức đào tạo an toàn bức xạ cho nhân viên mới và huấn luyện bổ sung kiến thức định kỳ hằng năm.
• Tổ chức khám sức khỏe khi tuyển dụng và khám định kỳ hằng năm theo quy định của Bộ Y tế.
• Đánh giá liều chiếu xạ cá nhân cho nhân viên ít nhất 3 tháng một lần.
• Trường hợp nhân viên bị chiếu xạ quá liều giới hạn: Phải chuyển ngay đến cơ sở y tế chuyên khoa để theo dõi; tìm nguyên nhân và khắc phục; đồng thời bố trí công việc mới phù hợp.

Phát hiện và xử lý nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân nằm ngoài sự kiểm soát

Nghị định quy định cơ chế nghiêm ngặt nhằm phát hiện và xử lý các nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân bị thất lạc, chiếm đoạt, bỏ rơi hoặc chuyển giao bất hợp pháp:

• Trách nhiệm khai báo: Mọi tổ chức, cá nhân khi phát hiện hoặc có thông tin về nguồn phóng xạ nằm ngoài sự kiểm soát phải thông báo ngay cho Ủy ban nhân dân, cơ quan công an gần nhất hoặc Sở Khoa học và Công nghệ.
• Trách nhiệm tại cửa khẩu và cơ sở sản xuất: Cơ quan hải quan cửa khẩu phải trang bị thiết bị kỹ thuật để phát hiện phóng xạ. Các cơ sở luyện thép từ phế liệu phải có biện pháp hoặc thiết bị tầm soát nguồn phóng xạ lẫn trong phế liệu.
• Phối hợp xử lý: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Công an cấp tỉnh và Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để xác minh, tìm kiếm và áp dụng các biện pháp bảo đảm an ninh. Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm xây dựng, vận hành kho lưu giữ quốc gia đối với các nguồn phóng xạ này.
• Kinh phí thực hiện: Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho việc tìm kiếm, xử lý và lưu giữ. Tuy nhiên, nếu xác định được chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp của nguồn phóng xạ bị thất lạc, bỏ rơi, đối tượng đó phải hoàn trả toàn bộ chi phí phát sinh cho Nhà nước.

Kiểm soát vận chuyển quá cảnh và hoạt động của phương tiện chạy bằng năng lượng hạt nhân

Việc vận chuyển quá cảnh vật liệu phóng xạ qua lãnh thổ Việt Nam hoặc hoạt động của tàu biển, phương tiện khác có động cơ chạy bằng năng lượng hạt nhân phải được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy phép sau khi có sự chấp thuận bằng văn bản của Thủ tướng Chính phủ. Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện giám sát chặt chẽ quá trình này để bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Cơ chế phối hợp kiểm soát xuất nhập khẩu tại cửa khẩu

Nghị định thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan quản lý chuyên ngành:

• Hải quan cửa khẩu ưu tiên làm thủ tục thông quan cho vật liệu phóng xạ, thiết bị hạt nhân có đủ giấy phép và đáp ứng điều kiện an toàn vận chuyển.
• Trường hợp không đủ điều kiện thông quan, Hải quan phải lập biên bản, thu giữ, áp dụng biện pháp an toàn và thông báo ngay cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để phối hợp xử lý.
• Khi xảy ra sự cố bức xạ tại cửa khẩu, phải kích hoạt ngay kế hoạch ứng phó sự cố, đồng thời báo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Cục An toàn bức xạ và hạt nhân.

Xác định mức sự cố bức xạ và hạt nhân

Mức độ sự cố được phân chia thành 7 cấp độ từ thấp đến cao để làm căn cứ thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng và áp dụng phương án ứng phó phù hợp:

• Sự cố mức 1: Vi phạm nội quy làm việc, thiết bị trục trặc nhẹ nhưng hệ thống bảo vệ nhiều lớp vẫn bảo đảm.
• Sự cố mức 2: Vi phạm quy định an toàn, thiết bị bảo vệ hư hỏng nhưng hệ thống chung vẫn bảo đảm; nhân viên bị chiếu xạ vượt giới hạn nghề nghiệp dưới 10 lần.
• Sự cố mức 3: Rò rỉ chất phóng xạ gây nhiễm bẩn khu vực thiết kế không cho phép; người dân bị chiếu xạ nhưng chưa vượt giới hạn công chúng; nhân viên bị chiếu xạ vượt quá 10 lần giới hạn nghề nghiệp.
• Sự cố mức 4: Tai nạn làm nóng chảy thanh nhiên liệu lò phản ứng (thoát ra trên 0,1% phóng xạ vùng hoạt); nhân viên có nguy cơ tử vong do nhiễm xạ.
• Sự cố mức 5: Tai nạn gây hư hỏng vùng hoạt lò phản ứng; có nhân viên tử vong; gây tác hại ngoài cơ sở, cần áp dụng biện pháp ứng phó ngoài phạm vi cơ sở.
• Sự cố mức 6: Tai nạn nghiêm trọng thoát lượng lớn phóng xạ ra môi trường (tương đương hàng nghìn đến hàng chục nghìn TBq I-131), làm nhiều người tử vong; áp dụng kế hoạch ứng phó cấp tỉnh.
• Sự cố mức 7: Thảm họa hạt nhân do nổ lò phản ứng, thoát lượng cực lớn phóng xạ trên diện rộng; phải áp dụng kế hoạch ứng phó sự cố cấp quốc gia.

Khi xảy ra sự cố, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với các Bộ ngành xác định mức sự cố và thông tin kịp thời về tình hình phóng xạ, dự báo diễn biến và các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên phương tiện thông tin đại chúng.

Quy định về phí, lệ phí và bảo hiểm bắt buộc

Nghị định quy định rõ các khoản phí, lệ phí thẩm định, cấp phép trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử do Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành mức thu cụ thể.

Đặc biệt, bảo hiểm nghề nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại về môi trường là bảo hiểm bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân vận hành lò phản ứng hạt nhân, nhà máy điện hạt nhân, sản xuất, chế biến chất phóng xạ, khai thác quặng phóng xạ và xử lý chất thải phóng xạ. Các doanh nghiệp bảo hiểm đủ điều kiện không được phép từ chối bán các loại bảo hiểm bắt buộc này.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định 07/2010/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 3 năm 2010. Đối với các giấy phép đã được cấp trước ngày Nghị định này có hiệu lực thì tiếp tục có giá trị đến hết thời hạn ghi trên giấy phép. Các hồ sơ xin cấp phép đang trong quá trình giải quyết chưa hoàn thành trước ngày Nghị định có hiệu lực phải được cập nhật, bổ sung theo đúng quy định của Luật Năng lượng nguyên tử.