Nghị định số 07/2001/NĐ-CP do Chính phủ ban hành quy định chi tiết về mô hình tổ chức, hoạt động và cơ chế tự chủ của Đại học Quốc gia. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm xác lập địa vị pháp lý đặc thù của các Đại học Quốc gia tại Việt Nam, hướng tới xây dựng các trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học chất lượng cao, đa ngành, đa lĩnh vực, đóng vai trò nòng cốt trong hệ thống giáo dục đại học nước nhà.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Nghị định này áp dụng đối với các Đại học Quốc gia (bao gồm Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), các đơn vị thành viên, đơn vị trực thuộc, văn phòng và các ban chức năng giúp việc. Đồng thời, văn bản cũng điều chỉnh trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có liên quan đến hoạt động của Đại học Quốc gia.

Vị trí pháp lý và quyền tự chủ cao của Đại học Quốc gia

• Đại học Quốc gia được định vị là trung tâm đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu và ứng dụng khoa học - công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực chất lượng cao.
• Được Nhà nước trao quyền chủ động cao trong các hoạt động cốt lõi bao gồm: đào tạo, nghiên cứu khoa học - công nghệ, tài chính, quan hệ quốc tế và tổ chức bộ máy.
• Có tư cách pháp nhân đầy đủ, có con dấu hình Quốc huy và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước và ngân hàng.
• Là đầu mối trực tiếp được Nhà nước giao các chỉ tiêu kế hoạch hàng năm về ngân sách, chỉ tiêu đào tạo và các nguồn lực khác.
• Chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ, ngành liên quan và Ủy ban nhân dân địa phương nơi đặt địa điểm trong phạm vi chức năng theo quy định của Chính phủ và phù hợp với pháp luật.

Cơ cấu tổ chức của Đại học Quốc gia

• Các đơn vị thành viên: Bao gồm các trường đại học và các viện nghiên cứu khoa học và công nghệ. Việc thành lập, sáp nhập, chia tách hoặc giải thể các đơn vị thành viên này thuộc thẩm quyền quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
• Các đơn vị trực thuộc: Bao gồm các khoa, các trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ, cùng các đơn vị phục vụ công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và triển khai ứng dụng.
• Cơ quan giúp việc: Văn phòng và một số Ban chức năng có nhiệm vụ tham mưu, giúp việc cho Giám đốc Đại học Quốc gia.

Hội đồng Đại học Quốc gia

• Mỗi Đại học Quốc gia có một Hội đồng Đại học Quốc gia, cơ cấu thành viên cụ thể của Hội đồng do Thủ tướng Chính phủ quy định.
• Hội đồng hoạt động theo nguyên tắc quyết nghị tập thể đối với các vấn đề chiến lược bao gồm: chiến lược phát triển, quy hoạch, kế hoạch dài hạn và hàng năm của Đại học Quốc gia.
• Quyết nghị về tổ chức và quy chế hoạt động của các đơn vị thành viên, các khoa, trung tâm nghiên cứu trực thuộc, bảo đảm phù hợp với Quy chế tổ chức và hoạt động chung do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Ban Giám đốc Đại học Quốc gia

• Đại học Quốc gia được điều hành bởi Giám đốc và các Phó Giám đốc. Các chức danh này do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp bổ nhiệm và miễn nhiệm.
• Giám đốc Đại học Quốc gia là đại diện pháp nhân, chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và Chính phủ về mọi mặt hoạt động của Đại học Quốc gia.
• Giám đốc có trách nhiệm tổ chức thực hiện các quyết nghị của Hội đồng Đại học Quốc gia.
• Có thẩm quyền quyết định việc thành lập, sáp nhập, chia tách và giải thể các đơn vị trực thuộc (khoa, trung tâm nghiên cứu, đơn vị phục vụ) và các Ban chức năng giúp việc theo quy định của Quy chế tổ chức và hoạt động.

Thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ

• Thủ tướng Chính phủ quyết định việc thành lập, sáp nhập, chia tách, giải thể các Đại học Quốc gia.
• Trực tiếp ban hành Quy chế về tổ chức và hoạt động của Đại học Quốc gia để làm căn cứ pháp lý cho các hoạt động đặc thù của mô hình này.

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm tổ chức thực hiện

• Nghị định này có hiệu lực thi hành sau 15 ngày kể từ ngày ký ban hành.
• Chính thức bãi bỏ các văn bản pháp quy trước đây trái với Nghị định này, bao gồm: Nghị định số 97/CP ngày 10 tháng 12 năm 1993 của Chính phủ về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội và Nghị định số 16/CP ngày 27 tháng 01 năm 1995 của Chính phủ về việc thành lập Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
• Các chức danh chịu trách nhiệm thi hành Nghị định bao gồm: Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường; Bộ trưởng, Trưởng Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ; Bộ trưởng các Bộ; Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có Đại học Quốc gia đóng trên địa bàn và Giám đốc các Đại học Quốc gia.