Lệnh của Chủ tịch nước công bố Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 là văn bản pháp lý quan trọng nhằm triển khai đồng bộ, thống nhất các quy định mới của Bộ luật tố tụng hình sự trên phạm vi cả nước, bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của hoạt động tư pháp hình sự.

Phạm vi áp dụng của văn bản bao gồm toàn bộ tiến trình chuyển tiếp từ Bộ luật tố tụng hình sự cũ sang Bộ luật tố tụng hình sự mới. Đối tượng áp dụng trực tiếp là các cơ quan tiến hành tố tụng bao gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án nhân dân các cấp, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng cùng các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Quy định về thời điểm có hiệu lực và thay thế văn bản cũ

• Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2004.
• Kể từ ngày Bộ luật mới có hiệu lực, Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 cùng các Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng hình sự ban hành vào các năm 1990, 1992 và 2000 chính thức hết hiệu lực thi hành.

Quy định chuyển tiếp đối với các vụ án đang trong quá trình giải quyết

• Đối với các vụ án hình sự đã khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 thì các giai đoạn tố tụng tiếp theo như xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm hoặc thi hành án phải được thực hiện nghiêm túc theo các quy định mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003.
• Đối với những vụ án đang trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm mà hành vi phạm tội xảy ra trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 nhưng đến sau thời điểm này mới được giải quyết, các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng các quy định có lợi cho người bị buộc tội theo nguyên tắc nhân đạo của Bộ luật hình sự, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các thủ tục tố tụng mới của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003.

Lộ trình mở rộng thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện

• Thực hiện việc mở rộng thẩm quyền xét xử sơ thẩm cho Tòa án nhân dân cấp huyện và Tòa án quân sự khu vực đối với các tội phạm có hình phạt tù từ 15 năm trở xuống, trừ các tội phạm đặc biệt xâm phạm an ninh quốc gia, các tội phá hoại hòa bình, chống loài người, tội phạm chiến tranh hoặc các vụ án có tính chất phức tạp khác.
• Giao Ủy ban thường vụ Quốc hội phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc và đặc biệt là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, Thẩm phán để thực hiện việc chuyển giao thẩm quyền xét xử này theo lộ trình cụ thể, bảo đảm hoàn thành chậm nhất là đến ngày 01 tháng 7 năm 2009.

Trách nhiệm chuẩn bị thi hành và ban hành văn bản hướng dẫn

• Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình có trách nhiệm khẩn trương rà soát các quy định hiện hành để tự mình hoặc phối hợp ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 trước ngày Bộ luật có hiệu lực.
• Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu cho cán bộ thuộc các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự và các cơ quan bổ trợ tư pháp nhằm bảo đảm nhận thức và áp dụng thống nhất các quy định mới của pháp luật tố tụng hình sự.
• Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến rộng rãi các nội dung của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 trong nhân dân nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đồng thời phát huy vai trò giám sát của nhân dân đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp.

Lệnh công bố Nghị quyết về thi hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 có hiệu lực thi hành ngay khi ban hành, tạo tiền đề pháp lý vững chắc cho việc chuyển giao thẩm quyền xét xử, nâng cao năng lực của các cơ quan tư pháp cấp huyện và bảo đảm tiến trình cải cách tư pháp được thực hiện đúng lộ trình đề ra.