Lệnh công bố Bộ luật tố tụng hình sự 2015 do Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành nhằm chính thức công bố Bộ luật tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2015. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, đánh dấu bước tiến mới trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật tư pháp hình sự, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Văn bản áp dụng đối với các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tố tụng hình sự trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi điều chỉnh của Bộ luật tố tụng hình sự (Điều 1)

• Bộ luật tố tụng hình sự quy định trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.
• Quy định nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng.
• Quy định quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, của các cơ quan, tổ chức, cá nhân; hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.

2. Nhiệm vụ của Bộ luật tố tụng hình sự (Điều 2)

• Bảo đảm phát hiện chính xác và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, ngừa tội phạm, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.
• Góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
• Giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm.

3. Hiệu lực của Bộ luật tố tụng hình sự (Điều 3)

• Hiệu lực về không gian: Bộ luật tố tụng hình sự có hiệu lực đối với mọi hoạt động tố tụng hình sự trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Hiệu lực đối với người nước ngoài: Hoạt động tố tụng hình sự đối với người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam được tiến hành theo quy định của Bộ luật này. Trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
• Trường hợp người nước ngoài thuộc đối tượng được hưởng đặc xá ngoại giao hoặc lãnh sự thì vụ án được giải quyết bằng con đường ngoại giao.

4. Giải thích từ ngữ chuyên ngành (Điều 4)

Điều khoản này định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ pháp lý cốt lõi để bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật, bao gồm:

• Cơ quan tiến hành tố tụng: Gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án.
• Người tiến hành tố tụng: Gồm Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Cán bộ điều tra; Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên; Chánh án, Phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên.
• Người tham gia tố tụng: Gồm người tố giác, báo tin về tội phạm, người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người làm chứng, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự...
• Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra: Gồm các cơ quan của Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, Kiểm ngư và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố đánh dấu thời điểm Bộ luật tố tụng hình sự 2015 chính thức được ban hành và có hiệu lực thi hành theo lộ trình quy định của Quốc hội, thay thế cho Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003.