Lệnh công bố Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2005 được ban hành bởi Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhằm công bố Bộ luật Hàng hải Việt Nam số 40/2005/QH11 đã được Quốc hội khóa XI thông qua tại kỳ họp thứ 7 ngày 14 tháng 6 năm 2005. Đây là văn bản pháp lý nền tảng, định hình toàn bộ khung pháp lý cho các hoạt động giao thông vận tải biển và quản lý nhà nước về hàng hải tại Việt Nam.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Bộ luật thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng và xác định cụ thể các chủ thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật hàng hải:

• Phạm vi điều chỉnh: Quy định về các hoạt động liên quan đến tàu biển, thuyền viên, cảng biển, luồng hàng hải, vận tải biển, an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, phòng ngừa ô nhiễm môi trường, cứu hộ hàng hải, trục vớt tài sản chìm đắm, tai nạn hàng hải, giới hạn trách nhiệm dân sự đối với các khiếu nại hàng hải, hợp đồng bảo hiểm hàng hải và công tác quản lý nhà nước về hàng hải.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động hàng hải tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu tiên (Điều 1 đến Điều 4)

Phần mở đầu và các điều khoản đầu tiên của Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2005 đặt ra những nguyên tắc mang tính định hướng cho toàn bộ hoạt động hàng hải quốc gia:

• Điều 1 - Phạm vi điều chỉnh: Khẳng định tính bao quát của Bộ luật đối với tất cả các khía cạnh kỹ thuật, thương mại, an toàn và hành chính của hoạt động hàng hải. Quy định này giúp phân định rõ ràng phạm vi quản lý giữa hàng hải và các phương thức vận tải đường thủy nội địa hoặc đường bộ khác.
• Điều 2 - Đối tượng áp dụng: Đảm bảo tính bình đẳng pháp lý giữa các chủ thể trong nước và nước ngoài khi tham gia vào hoạt động hàng hải trong vùng biển Việt Nam, tạo môi trường đầu tư minh bạch và thúc đẩy hội nhập quốc tế.
• Điều 3 - Nguyên tắc áp dụng pháp luật:
  • Ưu tiên áp dụng các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và các văn bản pháp luật liên quan của Việt Nam đối với các quan hệ pháp luật hàng hải phát sinh tại Việt Nam.
  • Trong trường hợp Điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Bộ luật này thì áp dụng quy định của Điều ước quốc tế đó.
  • Cho phép các bên tham gia hợp đồng liên quan đến hoạt động hàng hải được thỏa thuận áp dụng luật nước ngoài hoặc tập quán hàng hải quốc tế, nếu luật nước ngoài hoặc tập quán đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
• Điều 4 - Quyền treo cờ quốc tịch của tàu biển:
  • Quy định tàu biển Việt Nam có quyền và nghĩa vụ treo cờ quốc tịch Việt Nam.
  • Chỉ những tàu biển đã được đăng ký vào Sổ đăng ký tàu biển quốc gia Việt Nam mới được phép treo cờ quốc tịch Việt Nam.
  • Xác định rõ quyền tài phán và trách nhiệm quản lý của Nhà nước Việt Nam đối với tàu biển mang cờ quốc tịch Việt Nam khi hoạt động trên các vùng biển quốc tế và vùng biển của quốc gia khác.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố của Chủ tịch nước xác định Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2005 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2006, thay thế cho Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 1990.