Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh công bố Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu biển, Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu bay, Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng, Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân và Pháp lệnh Chi phí tố tụng năm 2025. Đây là bước tiến quan trọng nhằm đồng bộ hóa hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động tố tụng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Văn bản tập trung điều chỉnh các quy định liên quan đến quy trình, thủ tục tố tụng tại Tòa án nhân dân, công tác xử lý hành chính và các chi phí phát sinh trong quá trình tố tụng. Đối tượng áp dụng bao gồm Tòa án nhân dân các cấp, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án dân sự, cơ quan Công an, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan đến hoạt động tố tụng hàng hải, hàng không, xử lý hành chính và chi trả chi phí tố tụng.

Nội dung sửa đổi, bổ sung cốt lõi của các Pháp lệnh

1. Sửa đổi Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu biển và Pháp lệnh Thủ tục bắt giữ tàu bay

• Hoàn thiện các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục yêu cầu bắt giữ tàu biển, tàu bay để bảo đảm giải quyết khiếu nại hàng hải, khiếu nại hàng không hoặc phục vụ công tác thi hành án dân sự.
• Quy định rõ ràng hơn về các trường hợp thả tàu biển, tàu bay đang bị bắt giữ, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền lợi của người yêu cầu bắt giữ và chủ sở hữu phương tiện, tránh gây thiệt hại kinh tế không đáng có.
• Nâng cao tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các điều ước quốc tế về hàng hải và hàng không dân dụng mà Việt Nam là thành viên.

2. Sửa đổi Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

• Tối ưu hóa quy trình xem xét của Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân cấp dưới, bảo đảm tính nhân văn, thân thiện và bảo vệ tối đa quyền trẻ em.
• Quy định cụ thể về sự tham gia của người đại diện hợp pháp, luật sư hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi trong suốt quá trình xem xét tại Tòa án.
• Rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, khách quan và đúng pháp luật.

3. Sửa đổi Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi cản trở hoạt động tố tụng

• Bổ sung và mô tả chi tiết các hành vi vi phạm mới phát sinh trong thực tiễn cản trở hoạt động tố tụng tại phiên tòa, phiên họp của Tòa án.
• Điều chỉnh mức phạt tiền và các hình thức xử phạt bổ sung nhằm tăng cường tính răn đe, bảo đảm sự tôn nghiêm của cơ quan xét xử và sự an toàn cho người tiến hành tố tụng.
• Phân định rõ thẩm quyền xử phạt của Thẩm phán, Chủ tọa phiên tòa và các cơ quan có thẩm quyền liên quan.

4. Sửa đổi Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân

• Chuẩn hóa thủ tục xem xét áp dụng các biện pháp xử lý hành chính như đưa vào trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Bảo đảm quyền được giải trình, tranh luận và trợ giúp pháp lý của người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính.
• Quy định rõ trình tự khiếu nại, kiến nghị và kháng nghị đối với các quyết định của Tòa án trong lĩnh vực này.

5. Sửa đổi Pháp lệnh Chi phí tố tụng

• Cập nhật định mức và phương thức chi trả cho các khoản chi phí tố tụng bao gồm: chi phí giám định, định giá tài sản, chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch, người bào chữa và các chi phí tố tụng đặc thù khác.
• Xác định rõ trách nhiệm chịu chi phí tố tụng giữa các đương sự, người bị đề nghị hoặc ngân sách nhà nước trong từng trường hợp cụ thể, bảo đảm tính minh bạch và công bằng tài chính.

Hiệu lực thi hành

Lệnh công bố đánh dấu thời điểm các nội dung sửa đổi, bổ sung của các Pháp lệnh nêu trên chính thức có hiệu lực thi hành theo quy định của pháp luật, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho các cơ quan tiến hành tố tụng triển khai thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc.