Tóm tắt Nghị định số 62/2011/NĐ-CP về thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn

Nghị định số 62/2011/NĐ-CP ban hành ngày 26 tháng 07 năm 2011 quy định chi tiết về điều kiện, tiêu chuẩn, trình tự lập và thẩm định hồ sơ thành lập các đơn vị hành chính đô thị bao gồm thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường và thị trấn tại Việt Nam. Dưới đây là nội dung tóm tắt chi tiết và chuyên sâu về các quy định cốt lõi của Nghị định này.

1. Phạm vi điều chỉnh và Điều kiện thành lập chung

Nghị định quy định các điều kiện, tiêu chuẩn, trình tự lập và thẩm định hồ sơ đối với việc thành lập mới hoặc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập các đơn vị hành chính đô thị. Để được thành lập, các đơn vị hành chính phải đáp ứng 03 điều kiện cơ bản sau:

• Đáp ứng nhu cầu tổ chức quản lý hành chính nhà nước theo lãnh thổ.
• Phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị cả nước; đồng thời phải có quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Đạt các tiêu chuẩn đô thị tương ứng đối với từng loại đơn vị hành chính được quy định cụ thể tại Nghị định này.

2. Tiêu chuẩn thành lập thành phố thuộc tỉnh

Thành phố thuộc tỉnh được thành lập khi đáp ứng đầy đủ 10 tiêu chuẩn sau:

• Chức năng đô thị: Là đô thị tỉnh lỵ, trung tâm tổng hợp cấp tỉnh, đầu mối giao thông, giao lưu trong tỉnh hoặc đô thị thuộc tỉnh, trung tâm chuyên ngành của vùng liên tỉnh, đầu mối giao thông, giao lưu của vùng liên tỉnh; có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của một vùng trong tỉnh, một tỉnh hoặc một số lĩnh vực đối với vùng liên tỉnh.
• Phân loại đô thị: Đã được cấp có thẩm quyền công nhận là đô thị loại III trở lên.
• Quy mô dân số: Đạt từ 150.000 người trở lên.
• Mật độ dân số: Khu vực nội thành đạt từ 6.000 người/km2 trở lên.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: Khu vực nội thành đạt từ 80% trở lên so với tổng số lao động.
• Cơ cấu kinh tế: Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ - du lịch trong cơ cấu kinh tế đạt từ 80% trở lên.
• Hạ tầng đô thị: Hệ thống các công trình hạ tầng đô thị đạt các tiêu chuẩn quy định tại khoản 5 Điều 12 Nghị định số 42/2009/NĐ-CP.
• Quy hoạch: Có quy hoạch chung đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt và có từ 70% trở lên các đơn vị hành chính trực thuộc có quy định chi tiết.
• Tỷ lệ đơn vị hành chính trực thuộc: Tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cùng cấp trực thuộc đạt từ hai phần ba (2/3) trở lên.
• Thời gian xây dựng đồng bộ: Từ 01 năm trở lên kể từ khi được công nhận loại đô thị tương ứng đến thời điểm lập hồ sơ.

3. Tiêu chuẩn thành lập thị xã thuộc tỉnh, thị xã thuộc thành phố trực thuộc Trung ương

Thị xã được thành lập khi đạt các tiêu chuẩn sau:

• Chức năng đô thị: Là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành, đầu mối giao thông, giao lưu, có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của một vùng trong tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoặc một tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
• Phân loại đô thị: Đã được cấp có thẩm quyền công nhận là đô thị loại IV.
• Quy mô dân số: Đạt từ 50.000 người trở lên.
• Mật độ dân số: Khu vực nội thị đạt từ 4.000 người/km2 trở lên.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: Khu vực nội thị đạt từ 75% trở lên so với tổng số lao động.
• Cơ cấu kinh tế: Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ - du lịch trong cơ cấu kinh tế đạt từ 75% trở lên.
• Hạ tầng đô thị: Hệ thống các công trình hạ tầng đô thị đạt tiêu chuẩn quy định tại khoản 5 Điều 13 Nghị định số 42/2009/NĐ-CP.
• Quy hoạch: Có quy hoạch chung đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Thời gian xây dựng đồng bộ: Từ 01 năm trở lên.

4. Tiêu chuẩn thành lập quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương

Quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương được thành lập khi đạt các tiêu chuẩn sau:

• Mật độ dân số đạt từ 10.000 người/km2 trở lên.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt từ 90% trở lên so với tổng số lao động.
• Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ - du lịch trong cơ cấu kinh tế đạt từ 90% trở lên.
• Hệ thống các công trình hạ tầng đô thị được xây dựng đồng bộ và hoàn chỉnh.
• Có quy hoạch phân khu đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Trường hợp mở rộng: Đối với quận được thành lập để mở rộng khu vực nội thành của thành phố trực thuộc Trung ương, phải có quy hoạch phân khu đô thị được phê duyệt và đạt từ 70% trở lên mức tiêu chuẩn về mật độ dân số, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, cơ cấu kinh tế và hạ tầng đô thị nêu trên.

5. Tiêu chuẩn thành lập phường thuộc quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh

Phường được thành lập dựa trên các tiêu chuẩn cụ thể sau:

• Mật độ dân số: Đạt từ 10.000 người/km2 trở lên đối với phường thuộc quận; đạt từ 6.000 người/km2 trở lên đối với phường thuộc thành phố thuộc tỉnh; đạt từ 4.000 người/km2 trở lên đối với phường thuộc thị xã.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: Đạt từ 85% trở lên đối với phường thuộc quận; đạt từ 75% trở lên đối với phường thuộc thành phố thuộc tỉnh; đạt từ 70% trở lên đối với phường thuộc thị xã.
• Hạ tầng đô thị: Được xây dựng đồng bộ đối với phường thuộc quận; đồng bộ từng mặt hoặc đang được xây dựng tiến tới đồng bộ đối với phường thuộc thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
• Quy hoạch: Có quy hoạch chi tiết được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Trường hợp mở rộng: Phường được thành lập để mở rộng khu vực nội thành, nội thị phải có quy hoạch chi tiết được phê duyệt và đạt từ 70% trở lên mức tiêu chuẩn về mật độ dân số, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp và hạ tầng đô thị.

6. Tiêu chuẩn thành lập thị trấn thuộc huyện

Thị trấn thuộc huyện được thành lập khi đạt các tiêu chuẩn sau:

• Chức năng đô thị: Là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của một huyện hoặc một vùng của huyện.
• Phân loại đô thị: Đã được cấp có thẩm quyền công nhận là đô thị loại V.
• Quy mô dân số: Đạt từ 4.000 người trở lên.
• Mật độ dân số: Đạt từ 2.000 người/km2 trở lên.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: Đạt từ 65% trở lên so với tổng số lao động.
• Hạ tầng đô thị: Đạt các tiêu chuẩn quy định tại khoản 5 Điều 14 Nghị định số 42/2009/NĐ-CP.
• Quy hoạch: Có quy hoạch chung được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Thời gian xây dựng đồng bộ: Từ 01 năm trở lên.

7. Tiêu chuẩn đối với các trường hợp đặc biệt

• Khu vực miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo, di sản: Đối với việc thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn ở miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc các khu vực có giá trị đặc biệt về di sản văn hóa, lịch sử, thiên nhiên và du lịch đã được công nhận ở cấp quốc gia và quốc tế, tiêu chuẩn về quy mô và mật độ dân số có thể thấp hơn nhưng phải đạt từ 50% trở lên mức tiêu chuẩn quy định chung. Các tiêu chuẩn còn lại phải đạt mức tiêu chuẩn quy định thông thường.
• Yêu cầu quản lý đặc thù: Trường hợp đặc biệt nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý lãnh thổ, bảo vệ chủ quyền quốc gia hoặc quản lý, đầu tư phát triển kinh tế - xã hội tại các khu vực trọng điểm quốc gia, việc thành lập đơn vị hành chính đô thị có thể được quyết định trước khi khu vực đó được đầu tư xây dựng đạt các tiêu chuẩn cơ bản về phân loại đô thị.

8. Hồ sơ, trình tự lập và thẩm định hồ sơ thành lập

Hồ sơ thành lập bao gồm:

• Tờ trình Chính phủ của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh về việc đề nghị thành lập đơn vị hành chính đô thị.
• Đề án thành lập thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, phường, thị trấn.
• Nghị quyết của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp tỉnh, HĐND cấp huyện, HĐND cấp xã có liên quan thông qua Đề án.
• Bản tổng hợp ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình có liên quan đến việc thành lập.
• Các văn bản pháp lý có liên quan đến xét duyệt Đề án.

Trình tự lập hồ sơ:

1. UBND cấp tỉnh chỉ đạo UBND cấp huyện có liên quan xây dựng Đề án.
2. UBND cấp huyện xây dựng Đề án; chỉ đạo UBND cấp xã lấy ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình, trình HĐND cấp xã thông qua Đề án. Sau đó, UBND cấp huyện trình HĐND cùng cấp thông qua Đề án trước khi trình lên UBND cấp tỉnh.
3. Sở Nội vụ tiến hành thẩm định Đề án do UBND cấp huyện trình và báo cáo UBND cấp tỉnh.
4. UBND cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp thông qua trước khi trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Thẩm định hồ sơ: Bộ Nội vụ tổ chức thẩm định hồ sơ thành lập và trình Chính phủ xem xét, quyết định.

9. Hiệu lực thi hành và Tổ chức thực hiện

• Hiệu lực thi hành: Nghị định số 62/2011/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25 tháng 9 năm 2011.
• Trách nhiệm thực hiện: Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hướng dẫn thi hành Nghị định này. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm gửi Báo cáo công tác quản lý đô thị trên địa bàn theo định kỳ hàng năm về Bộ Nội vụ để tổng hợp, báo cáo Chính phủ. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.