Tóm tắt Nghị định số 20/2010/NĐ-CP chi tiết thi hành Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số

Nghị định số 20/2010/NĐ-CP ngày 08 tháng 03 năm 2010 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số năm 2008. Đây là văn bản pháp lý quan trọng cụ thể hóa quyền, nghĩa vụ của công dân trong việc sinh con và xác định rõ các trường hợp đặc biệt được phép sinh con thứ ba trở lên mà không bị coi là vi phạm chính sách dân số.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 2)

Nghị định này quy định chi tiết thi hành Điều 10 của Pháp lệnh Dân số đã được sửa đổi, bổ sung năm 2008 về quy mô gia đình, quyền và nghĩa vụ của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân trong việc thực hiện cuộc vận động dân số và kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm:

• Công dân Việt Nam ở trong nước và nước ngoài.
• Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân.
• Tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, người nước ngoài cư trú hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam (trừ trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác).

Quyền và nghĩa vụ của cặp vợ chồng, cá nhân trong việc sinh con (Điều 3)

Mỗi cặp vợ chồng và cá nhân có quyền và nghĩa vụ quyết định về thời gian sinh con, số lượng con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, công tác, thu nhập và nuôi dạy con tốt, trên cơ sở quy mô gia đình ít con (có một hoặc hai con) để xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững.

Các trường hợp không vi phạm quy định sinh một hoặc hai con (Điều 4)

Đây là nội dung cốt lõi của Nghị định, quy định cụ thể 7 trường hợp đặc biệt được phép sinh con thứ ba (hoặc nhiều hơn) mà không bị coi là vi phạm chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình:

• Trường hợp 1: Cặp vợ chồng sinh lần thứ nhất mà sinh ba con trở lên.
• Trường hợp 2: Cặp vợ chồng đã có một con đẻ, sinh lần thứ hai mà sinh đôi trở lên.
• Trường hợp 3: Cặp vợ chồng sinh lần thứ ba trở lên, nếu tại thời điểm sinh chỉ có một con đẻ còn sống, kể cả con đẻ đã cho làm con nuôi theo quy định của pháp luật.
• Trường hợp 4: Cặp vợ chồng sinh lần thứ ba, nếu đã có hai con đẻ nhưng một hoặc cả hai con bị dị tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo không mang tính di truyền, đã được Hội đồng Giám định y khoa cấp tỉnh hoặc cấp trung ương xác nhận.
• Trường hợp 5: Cặp vợ chồng đã có con riêng (con đẻ):
  • Sinh con thứ ba, nếu một trong hai người đã có con riêng và giữa hai người chưa có con chung.
  • Sinh con thứ ba hoặc thứ tư, nếu cả hai người đã có con riêng và giữa hai người chỉ có một con chung (quy định này không áp dụng cho trường hợp tái hôn giữa hai người đã từng có hai con chung trở lên và con chung hiện đang còn sống).
• Trường hợp 6: Phụ nữ chưa kết hôn sinh một hoặc hai con trong trường hợp sinh một lần được một con hoặc sinh một lần được hai con trở lên.
• Trường hợp 7: Cặp vợ chồng thuộc dân tộc có số dân dưới 10.000 người hoặc thuộc dân tộc có nguy cơ suy giảm dân số (tỷ lệ sinh nhỏ hơn hoặc bằng tỷ lệ chết) theo công bố chính thức của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ý nghĩa thực tiễn của quy định

Các quy định tại Nghị định số 20/2010/NĐ-CP vừa đảm bảo mục tiêu nhất quán của Nhà nước về duy trì mức sinh thay thế, ổn định quy mô dân số, vừa thể hiện tính nhân văn sâu sắc. Việc cho phép các trường hợp đặc biệt (như tái hôn, con bị dị tật, hoặc đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người) được sinh thêm con giúp bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội Việt Nam.